BTC Mỹ cáo buộc thao túng - Cơ hội cho ai ?!

Trong 11 tháng của năm 2020, cán cân thương mại tổng thể của VN xuất siêu kỷ lục 20,1 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu vào Mỹ đạt 69,9 tỷ $, thặng dư xuất khẩu vào Mỹ lên gần 55 tỷ $.

Thặng dư lớn cùng với việc NHNN liên tục gia tăng dự trữ ngoại hối thông qua mua ròng trên thị trường ngoại hối giúp VND giữ ở mức “mềm mại” so với USD là nguyên nhân khiến BTC Mỹ cáo buộc VN có hoạt động thao túng tiền tệ. Khả năng này đã được dự báo từ khá lâu, nguyên nhân từ việc Mỹ muốn USD yếu đi để kích thích nền kinh tế Mỹ, giảm thâm hụt cán cân thương mại và thúc đẩy nhu cầu mua hàng hóa từ Mỹ. Việc các nước có quan hệ thương mại với Mỹ cũng giữ cho đồng bản tệ yếu, đồng pha với USD sẽ làm mất tác dụng chính sách này.

Với một nước tăng trưởng hướng xuất khẩu như VN thì việc gia tăng thặng dư với Mỹ là không thể tránh khỏi. Đặc biệt là sau chiến tranh thương mại Mỹ - Trung thì các doanh nghiệp sản xuất di chuyển từ TQ sang VN đều là các doanh nghiệp xuất khẩu đi Mỹ, họ muốn tránh mức đánh thuế của chính quyền Trump lên hàng hóa của họ được sản xuất tại TQ. Điều này làm chuyển dịch một phần thặng dư của TQ sang cán cân thương mại của VN với Mỹ. Ngoài ra cũng làm cán cân thương mại tổng thể của VN thặng dư kỷ lục 20,1 tỷ USD trong 11 tháng của năm 2020, gấp đôi cùng kỳ 2019.

Việc đối phó với cáo buộc từ BTC Mỹ cũng đã có khá nhiều chuyên gia nhắc đến, chủ yếu vẫn là thông qua các biện pháp ngoại giao và cam kết tăng cường nhập khẩu từ Mỹ để giảm thặng dư. Đồng thời khi bước sang đầu năm 2021, VN có thể tăng nhẹ tỷ giá VND – USD trong biên độ kiểm soát, làm VND mạnh lên và lấy đó làm cơ sở đàm phán. Với quan hệ song phương VN – Mỹ đang tốt như hiện nay thì khả năng giải quyết thông qua đối thoại là rất cao. Đặc biệt khi VN đang nổi lên như một điểm đến đầu tư lý tưởng của châu Á và Mỹ cũng không muốn bỏ qua cơ hội.

Đối với nền sản xuất trong nước, dự báo là tác động sẽ không đáng kể, việc NHNN nới lỏng tỷ giá hàng năm trong biên độ đã được các đơn vị kinh tế nắm rõ. Đồng thời tính ổn định trong sản xuất nhờ chống dịch tốt cũng giúp VN trở thành nơi khó có thể thay thế đối với các các nhà sản xuất FDI. Việc lo ngại VND mạnh lên sẽ ảnh hưởng đến xuất khẩu có thể là không đáng ngại như dự báo khi nhìn vào các biểu đồ sau :
USD - CNY
USD - JPY

USD - KRW

USD - VND

Đồ thị này cho thấy tỷ giá VND – USD rất ổn định trong năm 2020, chỉ có một chút dao động đột biến vào đầu năm khi dịch Covid bùng phát toàn cầu thúc đẩy nhu cầu tích trữ USD để dự phòng trong dân. Ngược lại với VND thì CNY, JPY hay KRW…đồng tiền của các đối tác thương mại, đầu tư quan trọng của VN và Mỹ là TQ, Nhật Bản, Hàn Quốc đều cho thấy các đồng tiền này mạnh lên rõ rệt so với USD. Nếu đầu năm 2020 1 USD quy đổi được 109.x JPY thì hiện nay chỉ ở mức 103,48 JPY ăn 1 USD. Tương tự như vậy thì CNY ( Nhân dân tệ) cũng đã tăng 6,7% so với USD, KRW tăng 5,9% so với USD.

Việc tỷ giá VND – USD nhích lên vào đầu năm 2021 hay VND mạnh lên, trong dài hạn không diễn ra sự thay đổi đáng kể nào đối với các doanh nghiệp xuất khẩu hay tình trạng xuất khẩu của VN do các nước khác cũng có xu hướng không muốn đồng tiền bản tệ lên giá so với USD.
Tuy nhiên, trong ngắn hạn ( dưới 12 tháng) các doanh nghiệp nhập khẩu lại hưởng lợi nhờ các hợp đồng ký trước. Thông thường với các nhà nhập khẩu lớn có chu kỳ nhập hàng đều đặn và thanh toán chậm bằng USD sẽ hưởng lợi nhờ VND mạnh lên nhanh so với USD làm giảm chi phí giá vốn nhập hàng đối với các doanh nghiêp này.

Ví dụ với một hợp đồng nhập khẩu linh kiện, thiết bị điện tử từ TQ hay HQ vào VN được ký kết vào cuối năm 2020 để phục vụ cho năm 2021 trị giá 100 triệu $ có kỳ thanh toán vào 15/02/2021. Với tỷ giá vào thời điểm hiện tại là 23.126 VND ăn 1 USD, tương đương chi phí nhập hàng của hợp đồng này có giá trị tương đương 2.312 tỷ VND, tuy nhiên, sang đầu năm 2021, NHNN có thể điều chỉnh tăng tỷ giá trung tâm và biên độ dao động ở mức +/-3%, giả sử tổng điều chỉnh tỷ giá trung tâm và VND tăng giá hết biên độ lên mức 22.200đ ăn 1 USD (VND tăng giá 4%). Khi đó đến 15/02/2021, doanh nghiệp nhập khẩu thanh toán hợp đồng 100 triệu $ cho đối tác chỉ tốn 2.200 tỷ VND, đồng nghĩa với việc doanh nghiệp nhập khẩu sẽ có khoản lợi nhuận tăng thêm là 112 tỷ VNĐ nhờ tiết giảm chi phí nhập hàng ( do giá bán ra bằng VND không đổi).

Vì vậy, đối với các doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa, linh kiện, nguyên vật liệu có giá trị lớn và thị trường chủ yếu là trong nước ( không xuất khẩu thành phẩm) sẽ là các đơn vị hưởng lợi tỷ giá đầu tiên và sớm nhất ( do khả năng VND sẽ tăng giá sớm trong đầu năm 2021 sau khi đàm phán). Các ngành nhập khẩu và phân phối trong nước như thiết bị điện tử, máy móc sản xuất, xăng dầu, hạt nhựa, quặng, than…sẽ là nhóm ngành hưởng lợi tỷ giá trong đầu năm 2021.

Đối với nhóm xuất khẩu sẽ có một chút điều chỉnh trong đầu năm 2021 tuy nhiên về dài hạn sẽ không có nhiều biến động đáng kể do các lợi thế về ổn định sản xuất của VN.