Câu chuyện hạt muối... giọt mồ hôi...& đồng tiền

Tréo ngoe chủ trương nhập khẩu muối (19/07/2011)

Nếu tiếp tục thực hiện nhập khẩu muối, chỉ một bộ phận doanh nghiệp được lợi còn cuộc sống mưu sinh của hàng triệu diêm dân thì sao? Họ sẽ phải đối diện với tình trạng muối ế, muối thừa, muối rớt giá. Đó là điều đương nhiên khi sản phẩm họ sản xuất ra lại đang phải cạnh tranh với hàng nhập ngoại. Muối nhập về, điều chắc chắn xảy ra là giá muối trong nước sẽ bị hạ thấp xuống. Điều này đã từng xảy ra.

Nghịch lý "thừa vẫn nhập” của ngành muối không phải bây giờ mới được dư luận lên tiếng. Năm nay, trong khi, lượng muối tồn kho cộng với nguồn cung muối lên tới hơn 1,4 triệu tấn thì ý tưởng nhập khẩu muối của Bộ Công thương một lần nữa lại khiến dư luận đặt câu hỏi: Bộ NN&PTNT đúng hay chủ trương nhập muối thời điểm này của Bộ Công thương đúng?


Muối: thừa vẫn nhập

Đáp ứng nhu cầu muối cũng như sự "kêu cứu” của các doanh nghiệp (DN) hóa chất, Bộ Công thương đã mở hạn ngạch nhập khẩu muối 2011 cho các DN với số lượng 100 nghìn tấn muối công nghiệp và 2 nghìn tấn muối tinh khiết dùng trong y tế. Hạn ngạch này được phân làm 2 đợt: đầu năm nhập khoảng 50 nghìn tấn phân cho 3 đơn vị sản xuất xút-clo, 50% số lượng còn lại sẽ nhập vào cuối quý I-2011.

Tuy nhiên, Bộ NN-PTNT mới đây đã gửi công văn đề nghị Bộ Công thương chưa phân giao đợt 2 lượng hạn ngạch NK muối còn lại (50 nghìn tấn) cho DN. Lý do là năm 2011, nhu cầu muối của cả nước vào khoảng 1,35 triệu tấn, trong khi nguồn cung muối năm 2011 lên tới 1,462 triệu tấn, vượt cầu 112 nghìn tấn. Hiện nay, lượng muối tồn dư cả nước còn khoảng hơn 250 nghìn tấn. Để giảm bớt những khó khăn cho diêm dân, Bộ NN-PTNT khuyến khích các DN sử dụng muối sản xuất trong nước.

Lo lắng của Bộ NN-PTNT hoàn toàn có cơ sở, bởi nếu tiếp tục thực hiện nhập khẩu muối, chỉ một bộ phận doanh nghiệp được lợi còn cuộc sống mưu sinh của hàng triệu diêm dân thì sao? Họ sẽ phải đối diện với tình trạng muối ế, muối thừa, muối rớt giá. Đó là điều đương nhiên khi sản phẩm họ sản xuất ra lại đang phải cạnh tranh với hàng nhập ngoại. Muối nhập về, điều chắc chắn xảy ra là giá muối trong nước sẽ bị hạ thấp xuống. Điều này đã từng xảy ra.

Còn nhớ hồi giữa năm 2010, quyết định nhập muối của Bộ Công thương đã đẩy diêm dân vào cảnh "dở khóc, dở mếu”, khi giá muối trong nước rớt thảm hại, chỉ còn 300 đồng/kg, không bằng một nửa ly trà đá. Để rồi dẫn đến một kết cục là nhiều diêm dân phải chuyển sang nghề khác mưu sinh.

Không phải Bộ Công thương không nhận ra việc nhập khẩu muối trong khi ta đang... thừa muối là gây khó cho diêm dân. Ông Vũ Huy Hoàng, Bộ trưởng Bộ Công thương đã từng thừa nhận: Nhập muối hạn ngạch tác động tới giá trong nước.



Việc nhập khẩu muối trong khi ta đang... thừa muối
là gây khó cho diêm dân

Nhập khẩu muối vì lợi ích của một bộ phận DN?
Phải chăng lý do là bởi một bộ phận DN than rằng, muối sản xuất trong nước không đạt chất lượng để dùng cho sản xuất công nghiệp? Tại cuộc họp bàn giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ muối do Bộ Công thương chủ trì cuối tuần qua tại Hà Nội, ông Bùi Sơn Long, Giám đốc Chi nhánh thực nghiệm và chuyển giao công nghệ muối biển (Tổng công ty Lương thực miền Bắc) cho rằng, yêu cầu chất lượng của muối dùng trong công nghiệp và y tế rất khắt khe. Thực tế, muối chất lượng cao cũng được hình thành trên cơ sở muối nông nghiệp nhưng được chế biến theo quy mô công nghiệp để cho ra sản phẩm muối ít tạp chất và độ khô đảm bảo yêu cầu. Trong khi ở Việt Nam, mưa gió thất thường, nghề muối lại chủ yếu sản xuất thủ công nên sản lượng muối không ổn định, hạt muối làm ra thường lẫn nhiều tạp chất và không đạt được độ khô cần thiết. Vì vậy, nhiều năm nay vẫn tồn tại tình trạng muối ăn thì thừa nhưng muối chất lượng cao cho sản xuất hóa chất lại thiếu. Chính vì thế, Bộ Công thương vẫn phải cấp hạn ngạch cho doanh nghiệp nhập khẩu muối chất lượng cao.

Nhu cầu muối, cho cả sản xuất và đời sống ở Việt Nam là tương đối ổn định với trên dưới 1 triệu tấn mỗi năm nhưng không năm nào Việt Nam không phải nhập muối. Năm 2007, nhập 140 ngàn tấn muối; năm 2008 là 380 ngàn tấn; năm 2009 là 580 ngàn tấn. Năm 2010 tiếp tục nhập 260 ngàn tấn muối.

Thêm nữa, để sản xuất 1 tấn xút cần tới 2 tấn muối chất lượng cao 100%. Giá 1 tấn xút nhập khẩu lên tới 550 USD/tấn (khoảng 11 triệu đồng/tấn). Trong khi đó, giá 1 tấn muối chất lượng cao nhập khẩu chỉ là 1,1 triệu đồng. Vì vậy, việc nhập khẩu muối chất lượng cao để sản xuất ra xút-loại hóa chất cơ bản phục vụ rất nhiều ngành sản xuất trong nước khác mang lại hiệu quả lớn: Chủ động nguyên liệu và tiết kiệm ngoại tệ từ việc nhập khẩu xút. Việc bảo vệ diêm dân là cần thiết nhưng nhu cầu xút cho sản xuất công nghiệp cũng cực kỳ bức xúc - ông Lê Văn Hùng, Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Hóa chất cơ bản miền Nam góp ý.
Những lý do mà các DN nói trên nêu ra, nghe qua không phải là không hợp lý. Nhưng rõ ràng câu chuyện một quốc gia có tới hơn 3.000 km bờ biển và hàng chục vạn hộ dân sản xuất muối mà lại phải đi nhập muối... quả thực là phi lý. Có chuyên gia trong ngành còn đặt câu hỏi: Muối tinh, hay muối công nghiệp đâu phải là thứ công nghệ gì quá cao siêu đâu mà "không thể sản xuất”?

Dường như sau kết luận của Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công thương) Phùng Hà rằng, mấu chốt để giải quyết vấn đề là Bộ NN-PTNT cần sớm triển khai ý tưởng xây dựng cơ sở sản xuất muối chất lượng cao..., tính chất phức tạp của nghịch lý ngành muối phần nào được giải quyết. Song, đến bao giờ thì những "dự định” nói trên được triển khai, để diêm dân không còn phải rơi vào tình trạng lo sợ được mùa, rớt giá? để dư luận không còn phải lo ngay ngáy về câu chuyện "thừa vẫn nhập” của ngành muối?

Phương Thảo