Chỉ điểm nguyên ngân lạm phát tại Việt Nam

Trong các phần trước, tôi chú trọng bàn về các biện pháp ổn định hệ thống ngân hàng và lãi suất, tới đây tôi đề cập đến định hướng cơ bản về chính sách tiền tệ phòng chống lạm phát ở nền kinh tế Việt Nam. Theo tôi nắm bắt, hiện nay các nhà kinh tế đang dùng thiên hướng tăng lãi suất, thắt chặt tiền tệ để phòng chống lạm phát – theo nền tảng kiến thức lý thuyết Keynes truyền thống, nhưng theo quan điểm của tôi, gốc rễ nguyên nhân lạm phát ở Việt Nam không giống như gốc rễ nguyên nhân lạm phát trong lý thuyết truyền thống và cách phòng chống lạm phát ở Việt Nam cần có một nhận định và cách làm khác xa so với kiên thức truyền thống.

Để làm rõ vấn đề nguyên nhân lạm phát theo kiến thức truyền thống lý thuyết kinh tế Keynes, tôi nhắc lại cơ bản về lý thuyết Keynes. Kinh tế học Keynes là hệ thống lý luận kinh tế vĩ mô lấy tác phẩm Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ (thường được gọi tắt là Lý thuyết tổng quát) của John Maynard Keynes (1883-1948) làm trung tâm và lấy nguyên lý cầu hữu hiệu làm nền tảng. ( bạn đọc vùi lòng tham khảo tại link (http://vi.wikipedia.org/wiki/Lý_thuyết_tổng_quát_về_việc_làm,_lãi_suất_và_tiền_tệ)

Bối cảnh lịch sử học học thuyết Keynes bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933. Cuộc khủng hoảng bắt đầu từ sự sụp đổ của thị trường chứng khoán Mỹ năm 1929, sau đó lan sang các nước tư bản khác và kéo dài đến đến 1933 thậm chí có một số nguồn tin là 1939 khi chính quyền Mỹ áp dụng học thuyết kinh tế Keynes và thành công năm 1939.(Tham khảo tại http://vi.wikipedia.org/wiki/Đại_khủng_hoảng_(1929-1933))

Vấn đề của cuộc khủng cuộc hoảng 1929 là :

_ Sự thiếu hụt tổng cầu đi ngược với xu thế tăng mạnh của tổng cung gây nên giảm phát và đình đốn sản xuất.

_Chính sách tiền tệ sai lầm trong thời kỳ khủng hoảng làm trầm trọng thêm vấn đề khi giá trị thực của các khoản nợ tăng cao, thiếu hụt nguồn cung tiền.

Có thể nói chúng trong giai đoạn này là một môi trường thuận lợi cho học thuyết Keynes phát huy tác dụng khi học thuyết này giải quyết được 3 vấn đề :

_ Nâng cao vai trò của chính sách tài khóa, tiền tệ trong kích thích nền kinh tế

_ Tăng trưởng cung tiền sửa chửa sai lầm trong chính sách tiền tệ.

_ Hạ lãi suất, tăng trưởng tổng cầu nền kinh tế bằng tín dụng , …..v.v…..v.v…..

Và như thế, bản chất lạm phát nội tại trong lý thuyết Keynes là tổng cầu nền kinh tế vượt quá tổng cung do chính sách tiền tệ nới lỏng.

Trở lại vấn đề lạm phát ở Việt Nam bản chất của lạm phát này không chỉ là việc bơm tiền quá nhiều vào nền kinh tế mà còn là vấn đề về hiệu quả sản xuất kém cỏi. Khi mà tổng cung nền kinh tế không đáp ứng kịp thời tổng cầu cơ bản nền kinh tế hay nói cách khác nguyên nhân gây ra lạm phát là do tổng cung :

Tính hiệu quả đầu tư thấp
Chỉ số ICOR cao gần gấp 2 lần so với các nước khác ( nguồnhttp://www.sgtt.com.vn/Kinh-te/126489/Chi-so-ICOR-VIET-NAM-dan-dau.html )

Từ đó, ta thấy đầu tư tuy nhiều nhưng sản phẩm cung cấp ra thị trường không nhiều hoặc chi phí giá thành quá cao. Mà giá thành cao thì giá bán tất nhiên cũng phải cao và như thế lạm phát hình thành.

Để làm bộc lộ rõ bản chất kém hiệu quả của nền kinh tế Việt Nam, tôi đề cập tới mốc thời gian gói QE2 của FED – Cục dự trữ liên bang Mỹ – được tung ra cho tới nay. Nhờ gói QE2 Chỉ số hàng hóa cơ bản S&P GSCI đã tăng 16% hay nói nôm na là các loại hàng hóa cơ bản bình quân tăng 16% so với trước khi gói QE2 ra đời tuy nhiên lạm phát của Mỹ chỉ vào khoản 3,57% tính tháng 6 năm 2011. Vì sao như thế ?

Các bạn vui lòng đọc bản tin “ kinh tế mỹ chưa lạc quan “ trong đường link sau đây :http://www.vinacomin.vn/htx/Vietnamese/default.asp?Newid=19089, trong đó có đoạn : “………Lý giải vấn đề này, Phòng Phân tích thông tin kinh tế (EIU) cho rằng ngành công nghiệp Mỹ mới hoạt động ở mức 75% công suất, so với mức trên 80% trước khủng hoảng ……”

Và

http://cafef.vn/20110613111228852CA...ong-co-viec-lam-du-kinh-te-my-tang-truong.chn, có đoạn “……GDP Mỹ hiện ở mức khoảng 13,5 nghìn tỷ USD, cao hơn một chút so với năm 2007, thời điểm trước khủng hoảng……”

Điều này nghĩa là gì? Nghĩa là cùng một giá trị GDP nhưng nước Mỹ chỉ cần một sản xuất với 75% thực lực sản xuất của nền kinh tế so với 80% trước đây hay nói cách khác là năng suất lao động ở Mỹ đã có mức tăng rất đáng kể. Đó đó, mặc dù gói QE2 làm cho giá cả hàng hóa cơ bản tăng cao ( theo chỉ số S&P GSCI là 16% ) nhưng do năng lực sản xuất tăng đã làm giảm phần lớn lạm phát nền lạm phát chỉ tồn tại ở mức 3,57% như hiện nay. Mà chính vì năng lực sản xuất tăng ấy mà thất nghiệp ở Mỹ đã đạt kỉ lục mà theo nhiều người la xấu nhưng đối với tôi đó lại là tốt.

Còn ở Việt Nam, từ sau khi QE2 ra đời, lạm phát phi mã lên mức 2 con số; đến tháng 6 2011 lạm phát đã là 20,82% so với cùng kỳ năm trước có nghĩa là còn cao hơn cả chỉ số hàng hóa S&P GSCI (16%). Điều đó chứng tỏ rằng năng lực sản xuất kém cõi của nền kinh tế Việt Nam chính là nguồn góc của lạm phát chứ không phải là do tiêu dùng quá nhiều. Hay lý thuyết một tí là lạm phát ở Việt Nam là vấn đề của tổng cung nền kinh tế sụt giảm mà ra.

Cách nhìn nhận rõ nhất về vấn đề này là tốc độ tăng trưởng cung tiền cao hơn tăng trưởng GDP.

2. Chính sách thắt chặt tiền tệ
Chính sách tiền tệ thắt chặt của Ngân hàng nhà nước, bắt đầu từ thông tư 13/2010 góp phần vào lạm phát ở Việt Nam hiện nay. Nghe có vẻ lạ lẫm với lý thuyết truyền thống – thắt chặt tiền tệ thì lạm phát phải giảm – nhưng với tôi, hoặc nói đúng hơn là chỉ riêng Việt Nam, thì thắt chặt tiền tệ lại làm trầm trọng thêm lạm phát.

Tôi xin bắt đầu cơ sở lập luận từ dẫn giải chính sách tiền tệ nói lỏng của Mỹ vào đại khủng hoảng 1929, khi mà FED thực hiện bơm tiền ồ ạt ra nền kinh tế. Vậy có mấy ai đặt câu hỏi rằng khối lương tiền tệ đó bơm vào đâu? Những khoản tín dụng đó được bơm vào đâu? Bơm vào sản xuất ư?

Không bao giờ tín dụng lúc ấy được bơm vào sản xuất vì nên nhớ rằng khủng hoảng 1929 là khủng hoảng thừa, thậm chí chính phủ phải trả tiền cho nông dân để họ phá bớt nông sản đã gieo trồng,sản phẩm…..để giảm áp lực cung lên nền kinh tế. Và nói thẳng ra là khối lương tiền ấy bơm thẳng vào tổng cầu nề kinh tế thông qua tín dụng phi sản xuất – mà cụ thể là tín dụng tiêu dùng. Do đó, tôi đã phát biểu ở phần trên là bản chất lạm phát trong lý thuyết Keynes là lạm phát do tổng cầu vượt qua tổng cung do tín dụng phi sản xuất – cụ thể là tín dụng tiêu dùng – gây ra.

Lạm phát gắn liền với chính sách tiền tệ thông qua công cụ lãi suất. Một sự thay đổi tăng/giảm của lãi suất lúc này có tác dụng làm giảm/tăng tổng cầu nền kinh tế một cách rõ rệt và làm cho lạm phát giảm/tăng nhanh chóng.

Mà ngày nay, chúng tôi được học ở trường một chính sách tiền tệ định tính là “ cứ lạm phát thì thắt chặt tiền tệ + tăng lãi suất “.( về mặt số liệu chứng minh, tuy tôi đã cố gắng tìm số liệu tỷ trọng tín dụng sản xuất và phi sản xuất của nền kinh tế Mỹ để làm rõ vấn đề hơn nữa dù tôi thừa biết rằng tỷ trong đó của Mỹ là khoản 10% và 90% nhưng hơn 4 tháng tìm kiếm tôi lực bất tòng tâm , nếu bạn đọc nào có số liệu trên xin vui lòng gửi cho tôi – [email protected] )

Còn ở Việt Nam, cơ cấu kinh tế hoàn toàn ngược lại, nền kinh tế Việt Nam là một nền kinh tế thiếu vốn, các dự án ở bất cứ ngành nghề nào – cả sản xuất lẫn phi sản xuất – đều thiếu vốn trầm trọng với rất nhiều nguyên nhân ( cung vốn tự có không theo kịp tiến độ mở rộng doanh nghiệp, hệ thống logistic chưa tốt, tiềm lực vốn trong dân chưa cao, …..)

Cho nên để hoạt động sản xuất kinh doanh thì doanh nghiệp buộc phải huy động thông qua kênh tín dụng, vay mượn cá nhân, phát hành cổ phiếu, trái phiếu, trái phiếu chuyển đổi…. ……để đảm bảo tiến độ sản xuất – kinh doanh dẫn đến chúng ta có một cơ cấu tỷ trọng tín dụng sản xuất và phi sản xuất cuối năm 2010 là 81,3% và 18,7%.

Về mặt cơ cấu này, khi thắt chặt tiền tệ, thì khối sản xuất chịu tác động nặng nề nhất với cái cơ cấu 81,3% trong tổng tín dụng. tình chung, lãi suất huy động và cho vay của ngân hàng đã tăng trung bình khoản 10% so với năm 2010 và trong số này hầu như lĩnh vực sản xuất gánh chịu hết toàn bộ thiệt hại của việc tăng lãi suất này do cái cơ cấu tín dụng trên. Bên cạnh đó, các kênh huy động vốn – cổ phiếu, trái phiếu – cũng trở nên ảm đạm vì lại suất tăng quá cao và hậu quả là làm tê liệt kênh huy động vốn của doanh nghiệp và cũng gần như làm tê liệt một bộ phận sản xuất không nhỏ trong nền kinh tế. Thắt chặt tiền tệ làm cho doanh nghiệp Việt Nam lâm vào cảnh :

_ Chi phí vốn tăng do lãi suất vay tăng kéo lạm phát chi phí đẩy – và nhất là nền kinh tế Việt Nam nông nghiệp chiếm một phần lớn nên áp lực lạm phát chi phí đẩy càng cao sau khi trung chuyển qua nhiều dây chuyền sản xuất kinh doanh gián tiếp khác trước khi được tính vào chi phí giá thành sản phẩm cuối cùng thì mức chi phí đẩy ấy lại được nhân lên nhiều lần.

_ Doanh nghiệp hạn chế sản xuất kinh doanh do chi phí cơ hội tăng cao làm các phương án mở rộng doanh nghiệp rơi vào cảnh “ phi kinh tế “ khiến tổng cung nền kinh tế suy giản – hay nói cách khác là là lạm phát do thoái cung gây ra.

Hiện nay, tín hiệu đình đốn sản xuất đang dần hiện rõ ra nền kinh tế, tuy chưa đến nỗi báo chí phải ca thán như năm 2008 nhưng tác động lần này không hề nhỏ thậm chí còn mạnh hơn nữa.

Hay nói cách khác là tổng cung nền kinh tế Việt Nam đã giảm đi một phần đáng kể và đồng nghĩa với việc chính sách thắt chặt tiền tệ ở Việt Nam nhầm chống lạm phát bị vô hiệu hóa và phản tác dụng.

Trong khi đó, tổng cầu nền kinh tế Việt Nam rất cao, do tập quán chi tiêu thông thoáng của người Việt mà tôi điển hình bằng mẫu tin sau để minh họa cho sức cầu to lớn đó

“ Việt Nam đứng thứ 3 thế giới về tiêu thụ Heineken “, (nguồn http://cafef.vn/20110524112013272CA40/viet-nam-dung-thu-3-the-gioi-ve-tieu-thu-bia-heineken.chn ).

Tuy nhiên cần phải lý thuyết rằng tổng cầu này tuy cao nhưng nó lại là tổng cầu cơ bản chứ không phải là tổng cầu biên theo thu nhập mà là tổng cầu cơ bản. Tôi lấy hàm cầu C = C0 + CM*Y của môn kinh tế vĩ mô ở trường tôi dạy thì tổng cầu đó nằm ở C0 chứ không phải CM.

Do đó, khi thắt chặt tiền tệ thì tổng cầu này thay đổi rất ít và hầu như không thay đổi – một điểm lạ của Việt Nam so với các nước khác. Mà thậm có còn làm trầm trọng hơn lạm phát.

Tổng kết lại, trước áp lực từ 2 yêu tố trên ta thấy rằng Việt Nam đang ở trong một vòng xoáy lạm phát : đầu tư kém hiệu quả dẫn đến lạm phát ( do cung tiền ), mà lạm phát lại thắt chặt tiền tệ, mà với cơ cấu kinh tế trên thì thắt chặt tiền tệ lại gây lạm phát ( chi phí đẩy ) và ngay bây giờ đây Việt Nam đang lúng túng trong phòng chống lạm phát.

Kỳ tiếp theo Kiến nghị chính sách tiên tệ (P4) – đề xuất phương án giải quyết lạm phát tại Việt Nam



Nguồn : http://giaothuong.bnet.vn/2011/07/11/kiến-nghị-chinh-sach-tiền-tệ-p3-chỉ-diểm-nguyen-ngan-lạm-phat/