Có bao nhiêu vàng trong lòng đất Quảng Nam?

Mời Killbull, Erwinrommel... tha hồ đạp!

[r32)]

Bao nhiêu vàng trong lòng đất Quảng Nam?


Mỏ vàng tại thôn Tư, xã Phước Thành, huyện Phước Sơn, Quảng Nam.
Lại thêm một mỏ vàng trữ lượng hơn 10 tấn vừa được phát hiện trong lòng đất Quảng Nam. Vậy sự thật về trữ lượng vàng của Quảng Nam là bao nhiêu tấn? Quảng Nam có phải là vùng đất chứa nhiều vàng nhất nước? Trang tư liệu về những lời của người đã gắn cả đời mình với vàng đất Quảng sẽ làm sáng tỏ một phần.
Theo dấu giày viễn chinh
Đầu thế kỷ trước, khi thực hiện chính sách khai thác thuộc địa, người Pháp đã lùng sục tất cả các vùng đất xa xôi của Quảng Nam để tìm kim loại quý. Và con mắt tinh đời của những nhà địa chất Pháp đã đưa họ đặt chân đến xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh ngày nay, tức mỏ vàng Bồng Miêu. Dân Quảng Nam đã khắc cốt điều này bằng câu ca dao: “Từ ngày Tây lại cửa Hàn, đào sông Câu Nhí, bòn vàng Bồng Miêu”.
Nhưng thật ra không phải đợi đến khi quân Pháp vào cửa Hàn, từ xa xưa, mỏ vàng Bồng Miêu đã được người Chăm khai thác trước đó nhiều thế kỷ bằng công nghệ hết sức thô sơ. Ông Nguyễn Tâm Miễn, nguyên giám đốc mỏ vàng Bồng Miêu, người kỹ sư địa chất một đời gắn bó với Bồng Miêu, khẳng định: Nơi đây lưu giữ những dấu tích của việc khai thác vàng từ hơn 500 năm trước. Khu vực này đã có tên là Thác Trắng và đã được công nhận là di tích cấp tỉnh vào năm 2007.
Dấu tích còn lại đến nay ở Thác Trắng là trên bề mặt có những hốc lõm vào hình tròn, bầu dục kéo dài thành một vệt từ Hầm Hô lên đỉnh Giỏ Ô. Truyền thuyết chép rằng đó là dấu chân voi khổng lồ. Những nghiên cứu gần đây đã quả quyết đó là dụng cụ đãi vàng bằng đá của người Chăm vào thế kỷ X-XV.
Người Chăm đã đục những tảng đá tạo nên hệ thống cối, máng, bồn rồi lợi dụng nước của Thác Trắng để đãi vàng. Người ta lấy những miếng đá có vàng tại Bồng Miêu đưa vào cối đá có chiều sâu 0,5 m, đường kính 0,5 m trên đỉnh thác để giã, nghiền ra quặng. Sau đó, họ đưa quặng xuống máng ở lưng chừng thác để nhờ nước đãi bớt phần đá, cuối cùng đưa xuống bồn ở Hầm Hố, nơi đây nước chảy hiền hòa hơn, để lọc ra vàng.
Kỹ thuật tuyển vàng bằng nước này của người Chăm sau đó được người Việt kế thừa. Hiện tại ở Thác Trắng có rất nhiều dụng cụ đãi vàng của người Chăm như vậy. Ngoài hệ thống dụng cụ đãi vàng, người Chăm còn lưu lại ở Bồng Miêu hệ thống hầm lò do chính họ đào để lấy vàng tại núi Kẽm.
Khác với hầm vàng của người Pháp hình chữ nhật, cao 2,5 m và rộng 2 m, hầm vàng của người Chăm hình tròn, nhỏ, đường kính 1,2 m nhưng sâu hun hút trong lòng núi, không biết đâu là điểm cuối cùng.
Ông Miễn kể rằng những người lính viễn chinh Pháp trước khi ra trường đi chinh phục các thuộc địa đều được đào tạo qua lớp kỹ thuật địa chất. Một người lính Pháp đi đến vùng đất mới luôn lùng sục tìm tòi, khai phá trong lòng đất. Họ nhặt tất cả các phiến đá lạ bắt gặp trên đường hành quân đưa về trạm nghiên cứu. Ở đó, các chuyên gia bắt đầu nghiền đá phân tích quặng và khai thác đem về nước hoặc phục vụ cho chiến tranh. Mỏ vàng Bồng Miêu, mỏ than đá Nông Sơn (huyện Nông Sơn ngày nay) là một điển hình tại Quảng Nam. Nói về địa chất, người Pháp đã đi trước mình gần 300 năm.
Người Pháp có sử dụng một số hầm vàng của người Chăm tại Bồng Miêu và mở rộng thêm ra để khai thác. Trong những hầm vàng này, cứ 1 km có một hội trường rộng rãi để họp, có hội trường để phu làm vàng nghỉ ngơi, có hội trường để đặt máy thổi khí, có hội trường để đặt máy phát điện...
“Rốn vàng” Quảng Nam
Một đời làm địa chất, ở cái tuổi 72, ông Miễn vẫn chưa dừng việc nghiên cứu, tìm tòi các mạch vàng tại Quảng Nam. Với kinh nghiệm của người kỹ sư hơn 50 năm tuổi nghề, ông khẳng định: “Quảng Nam là nơi chứa trữ lượng vàng nhiều nhất nước. Bởi Quảng Nam là nơi hội tụ của những dãy đứt gãy Địa chất tạo khoáng vàng. Năm 1980, Viện Địa chất khoáng sản Việt Nam đã thăm dò, đánh giá trữ lượng dự báo gần 30 tấn nhưng theo tôi trữ lượng phải gấp mười lần như vậy”.
Ông Miễn lục tìm trong ngăn tủ tại nhà hàng loạt tấm bản đồ địa chất được đánh dấu chi chít và gạch chéo theo những đường đứt gãy địa chấn. Ông cho biết ông đã lặn lội khắp các vùng núi của Việt Nam để khoan cọc thử quặng cho hàng loạt đơn vị khai thác vàng có nhu cầu, trong đó có việc khoan cọc cho các chuyên gia của các nhà đầu tư lớn nước ngoài nhưng chưa có vùng đất nào có tỷ lệ vàng trong đất cao như Quảng Nam. Phải gọi cho đúng thì Quảng Nam chính là “rốn vàng” của cả nước, trong đó nổi bật là vùng núi của huyện Phước Sơn.
Nếu như tại mỏ vàng Bồng Miêu có hàm lượng từ 3 đến 5 g vàng/tấn quặng thì tại Phước Sơn có đến 13 g vàng/tấn quặng - một thông số trên mức mong đợi của những người thăm dò địa chất.
Và đó chính là lý do vì sao đã có hàng chục công ty được nhà nước cho phép đầu tư khai thác tại Phước Sơn nhưng vẫn còn rất nhiều công ty khác đang xin giấy phép được nhảy vào đây khai thác.

Những mẫu đá chứa vàng tại các mỏ vàng tại Quảng Nam được ông Miễn mang về nghiên cứu.​

Nhưng... nghèo trên đất vàng
Việc Quảng Nam sở hữu một vùng đất giàu tiềm năng như vậy nhưng người Quảng Nam vẫn quanh năm khốn khó là một nghịch lý. Thực tế, những người giàu lên tại Quảng Nam bằng nghề khai thác vàng không ít. Trong khi đó, những người dân địa phương bỗng chốc trở thành kẻ “ngụ cư” ngay trên quê hương mình.
Tại Phước Đức (huyện Phước Sơn), một công ty nước ngoài liên doanh với một công ty trong nước đầu tư nhà máy hiện đại để khai thác vàng nhưng thực tế có rất ít người dân địa phương được tuyển dụng vào làm việc. Một người dân địa phương cho biết chỉ có 15 công nhân trong hàng trăm thanh niên của bốn thôn được tuyển vào làm việc. Số còn lại ngày ngày ra suối mót “xái” (cát thải của đá đã qua xử lý tách vàng) đãi lại để kiếm ăn. Một số người khác và cả trẻ em hằng ngày vẫn thay nhau cõng những chuyến hàng phục vụ cho đội quân khai thác này. Đó là chưa kể những vùng đất canh tác của người dân bị lật tung thành những hố hầm sâu hoắm mà khả năng hoàn trả lại đất canh tác hoàn toàn bế tắc.
Tại trụ sở của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Nam, ông Nguyễn Viễn - Phó Giám đốc Sở nói: “Việc khai thác vàng của các công ty trên địa bàn đều thực hiện theo mô hình khép kín trên dây chuyền hiện đại. Chúng tôi chỉ là những người quản lý những khu vực trung ương cho phép. Số lượng vàng khai thác được và việc nộp ngân sách cho nhà nước thì chúng tôi không hề biết”.
Và thực tế, những tuyến đường từ huyện Phước Sơn vào các xã Phước Kim, Phước Thành, Phước Chánh, Phước Công... hàng chục năm qua vẫn không thay đổi. Người dân vẫn phập phồng lo sợ khi mùa mưa lũ về. Khi đó có tiền cũng không mua được thức ăn bởi mọi thứ bị nước lũ cô lập vì thiếu cây cầu và con đường bỗng chốc biến thành những đống sình lầy khủng khiếp, không ai dám qua.
Bao nhiêu vàng đang nằm trong lòng đất Quảng Nam? Sẽ còn có nhiều câu chuyện thực hư được kể quanh nghi vấn này. Nhưng có lẽ câu chuyện cần được kể nhất là bao giờ những khối vàng ấy được đưa lên sẽ làm ấm lòng những người dân đã sống trên vàng.

Năm 1993, đoàn địa chất của Liên đoàn Địa chất Trung Trung bộ đánh giá mỏ vàng Phước Thành (huyện Phước Sơn) có trữ lượng rất cao. Vàng trong mạch thạch anh sulfua phân bố theo dạng chuỗi, chiều dày thân quặng là 0,1-3,3 m dài từ 40 đến 500 m trong lòng đất. Cấp dự báo đánh giá thăm dò là trên 14 tấn vàng, mỏ vàng Kim Phước trên bảy tấn, Phước Hiệp trên chín tấn... Ngoài ra, có đến 13 vị trí khác có vàng được phân bố rải rác trên toàn bộ 10.000 km2 của tỉnh Quảng Nam.

(Tấn Vũ - Pháp luật TP.HCM)​