Đầu tư, định giá cổ phiếu và chuyện đứa trẻ bán kẹo

Đầu tư và định giá qua câu chuyện đứa trẻ bán kẹo
Trên đường đi học thằng con tôi kể về Nam, một thằng nhóc lớp 6 đang có một business khá ngon: bán kẹo trong trường.

Nam mua một gói 10 cái giá 10 nghìn. Vào trường, nó bán mỗi cái 2 nghìn. Vậy bán hết một gói thu 20 nghìn, lãi 10 nghìn.

Mỗi ngày Nam bán 4–5 gói. Tôi hỏi con:

• Theo con, đến hết cấp 3 Nam kiếm được bao nhiêu?

Thằng bé ngồi tính. Giả sử mỗi ngày chỉ bán 3 gói, mỗi ngày lãi 30 nghìn, một tuần 150 nghìn, một năm học khoảng 36 tuần thì được hơn 5 triệu. Còn 6 năm nữa, tức khoảng 30 triệu.

Tôi hỏi:

• Nếu Nam cho con mua một nửa business, đổi lại con được một nửa số lãi trong 6 năm tới, con trả bao nhiêu?

• 15 triệu.

• Thế nó bán giá 15 triệu thì mua không?

• Không.

• Tại sao?

• Con đâu điên đi bỏ 15 triệu đã có rồi, để cũng lấy lại 15 triệu trong 6 năm. Với lại nhỡ nó bán được ít hơn bây giờ thì sao?

• Thế nếu giá bán là 1 triệu?

• Mua ngay.

• Vậy giá nào mua được?

Nó nghĩ một lúc, tính cả rủi ro nếu Nam bán được ít hơn, có thằng khác thấy ngon cũng nhảy vào bán, trường có thể cấm bán, hoặc đơn giản là Nam bỏ học không bán nữa:

• Từ khoảng 1 triệu đến dưới 15 triệu, nhưng chắc chỉ tầm 5 triệu.

Tôi cười:

• Thế là con vừa làm cái việc mà bố làm hàng ngày đấy!

Tôi lại bảo:

• Giờ giả sử Nam chia “công ty kẹo” này thành 1.000 phần, mỗi phần bán giá 100 nghìn. Năm vừa rồi cả công ty kẹo lãi 10 triệu. Vậy mỗi phần được 10 nghìn tiền lãi. Bỏ 100 nghìn, năm đầu có 10 nghìn. 10% đấy. Ngon không? Nếu con gửi ngân hàng được tầm 7% thôi.

• Cũng được. Nhưng đấy là năm ngoái mà.

• Thế năm sau?

• Nếu Nam vẫn bán được như vậy thì 10%. Bán tốt hơn thì còn được hơn 10%. Nhưng nếu có đứa khác thấy ngon cũng nhảy vào bán và phá giá thì có khi còn chẳng được 10% ạ.

Tôi hỏi tiếp:

• Nếu con khá chắc chắn năm sau Nam kiếm được 12–15 nghìn mỗi cổ phần tức là 12%–15%, có thể vì nó là đầu gấu trong trường hoặc trường cấp phép độc quyền bán kẹo cho nó, và học sinh vào trường đang tăng nhanh thì sao?

• Thế thì chắc là 100 nghìn 1 cổ phần... là rẻ, mua được ạ.

• Còn nếu lợi nhuận năm sau quá hên xui có thể nhiều hơn 10 nghìn, có thể chẳng có xu nào, vì trường không khuyến khích bán kẹo, Nam không độc quyền nguồn kẹo ai cũng tự mua được, Nam không phải đại ca trong trường, tóm lại nhiều đứa đang định nhảy vào giành giật và không có rào cản gì ngăn chúng thì sao?

• Thôi. Gửi tiền còn khỏe hơn ạ.

• Ok, và đấy mới là 1 năm tới, thế còn 5 năm tới thì sao?

Lần này nó tự nghĩ: nếu Nam bán ngày càng nhiều thì lãi sẽ tăng. Hôm nay mỗi phần lãi 10 nghìn, vài năm nữa có thể thành 15 nghìn, 20 nghìn.

Nhưng cũng có thể trẻ con hết thích loại kẹo đó, đối thủ bán rẻ hơn, hoặc Nam tự nhiên nghỉ học.

Tôi hỏi:

• Vậy ngoài việc Nam kiếm được bao tiền hiện nay, con còn nhìn cái gì trước khi trả giá?

Nó đáp:

• Còn nhìn mấy năm nữa khả năng Nam kiếm được rất nhiều hơn, kiếm được vẫn thế, hay là sẽ kém dần ạ.

• Con nhìn vào đâu để cảm nhận điều đó, nói về cái gì mà Nam không kiểm soát được đi?

• Dạ kiểu về trường học thì trường có xu hướng siết chặt học sinh bán kẹo không, có cho Nam một mình bán kẹo không, danh tiếng trường đang lên hay xuống kéo theo lượng học sinh mới thế nào, về phụ huynh thì có xu hướng cấm con ăn đồ ngọt không ạ.

• Thế con thấy mấy vấn đề đó đang thế nào ?

• Con thấy thầy cô không nói gì ạ, nhưng nếu học sinh đổ xô mua kẹo của nó nhiều hơn thì chắc thầy cô sẽ hạn chế nó, học sinh mới vào đều chứ không nhanh, phụ huynh có nhắc con ăn ít đồ ngọt thôi nhưng vẫn cho tiền quà không nỡ mắng nặng ạ.

• Rất tốt, thế còn cái gì thuộc về Nam mà đứa khác không có?

• Con thấy Nam là cháu xưởng kẹo lớn trong huyện ạ, nó là đàn anh trong trường bọn khác nghe nó lắm, mà nó ăn nói ngọt như đường, hay làm mini game nhận kẹo, nó còn biết đúng đứa nào sẽ thích kẹo của nó cơ ạ. Con thấy mấy đứa khác ngại làm mà chắc còn lâu lắm mới làm được như nó.

Tôi bảo:

• Thế con nghĩ 2–3 năm tới Nam kiếm tiền có đều hoặc nhiều hơn không?

• Đều ạ, nhưng không tăng nhanh vì tăng nhanh thì trường sẽ nói chuyện với nó, bố mẹ cũng kiến nghị thầy cô nữa, chắc từ 10 nghìn lên 12–13 nghìn thôi ạ.

• Thế có quá cần thiết mặc cả giá mua cổ phần từ 100 nghìn xuống 50 nghìn không?

• Không cần trả giá sâu thế ạ, con giữ giá offer 100 nghìn chỉ cần nó đồng ý xuống thêm 1 chút tầm 90 nghìn là được rồi.

• Thế nếu có 1 thằng nào đó (thằng Tiến chẳng hạn) cũng mua cổ phần thằng Nam giống con, nhưng nửa năm tới Tiến nhượng lại cho con với giá chỉ có 40 nghìn, trong khi công ty thằng Nam không có gì xấu đi, thì con thấy thế nào?

• Mua ngay chứ ạ, nhưng làm gì có chuyện thằng Tiến ngu ngốc vậy được ba?

• Có đó con, có 1 nơi nhiều Tiến lắm đấy, không phải lúc nào họ cũng vậy nhưng cứ 1–2 năm 1 lần thì rất đông người làm vậy.

• Có chỗ đấy thật ạ?

• Ừ thị trường chứng khoán, cơ quan bố đấy.