GDP 2 con số và sự thấm dần từ Trương Mỹ Lan

GDP 11,9% – NHƯNG TẠI SAO NGƯỜI DÂN LẠI CẢM THẤY NGÀY CÀNG KHÓ SỐNG?

Điều khiến tôi suy nghĩ không phải là mục tiêu GDP tăng 11,9% trong nửa cuối năm có đạt được hay không, mà là :

Nếu nền kinh tế đang tốt như những con số tăng trưởng, tại sao ngoài đời người dân lại cảm thấy tiền ngày càng khó kiếm, cửa hàng liên tục trả mặt bằng, doanh nghiệp thu hẹp hoạt động và người có tài sản cũng không dám tiêu tiền?

Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ vẫn tăng khoảng 11%. Nhìn con số này, có thể nói sức mua đang rất khỏe.

Nhưng cùng thời gian đó, CPI bình quân tăng 4,31%; riêng chi phí nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,64%, còn hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,77%. Nghĩa là một phần doanh thu bán lẻ tăng lên đơn giản vì người dân phải trả nhiều tiền hơn cho cùng một nhu cầu sống, chứ chưa chắc họ mua được nhiều hàng hóa hơn.

Tức là trên báo cáo, tiêu dùng vẫn tăng.

Nhưng trong túi người dân, số tiền còn lại sau khi đóng tiền nhà, tiền điện, tiền xăng và tiền ăn lại có thể ít đi.

Đó là lý do hai hình ảnh tưởng như trái ngược vẫn có thể cùng tồn tại: GDP tăng, bán lẻ tăng, nhưng người dân vẫn thấy cuộc sống khó khăn hơn.

Chưa kể, chỉ trong 5 tháng đầu năm đã có khoảng 129.300 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 15,8% so với cùng kỳ. Riêng quý I có 91.800 doanh nghiệp rời thị trường, gần tương đương với 96.000 doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại hoạt động.

Doanh nghiệp đóng cửa không lập tức làm GDP sụp xuống.

Nhưng nó tạo ra một quá trình ngấm rất chậm: chủ doanh nghiệp mất vốn, nhân viên mất việc hoặc giảm thu nhập, chủ nhà mất khách thuê, nhà cung cấp mất đơn hàng và ngân hàng xuất hiện thêm khoản nợ khó thu hồi.

Một người giảm chi tiêu chưa tạo thành khủng hoảng.

Nhưng hàng triệu người cùng phòng thủ thì nền kinh tế sẽ bắt đầu thiếu cầu.

Và tôi cho rằng khi nói về tình trạng hiện nay, không thể bỏ qua cú sốc SCB – Vạn Thịnh Phát.

Đến thời điểm vụ án được khởi tố vào tháng 10/2022, nhóm bà Trương Mỹ Lan và Vạn Thịnh Phát còn 1.284 khoản vay tại SCB, với tổng dư nợ gốc và lãi khoảng 677k tỷ . Sau khi bà Lan bị bắt, SCB xảy ra làn sóng rút tiền và được đặt vào diện kiểm soát đặc biệt. Theo tài liệu Reuters tiếp cận, đến đầu tháng 4/2024, lượng cho vay đặc biệt dành cho SCB đã lên tới khoảng 592k tỷ đồng.

Đây không chỉ là chuyện một người lấy tiền của một ngân hàng.

Đằng sau nó là một lượng vốn cực lớn bị mắc kẹt trong các khoản vay, tài sản thế chấp, dự án bất động sản và những thủ tục pháp lý kéo dài nhiều năm.

Khoản tiền ấy không biến mất khỏi nền kinh tế trong một ngày.

Nó bị đóng băng.

Bất động sản không thể triển khai, trái phiếu không thể thanh toán đúng hạn, tài sản chưa thể xử lý, ngân hàng phải tập trung bảo đảm thanh khoản và người dân trở nên nghi ngờ hơn với những sản phẩm đầu tư từng được coi là an toàn.

Gần 36k nhà đầu tư được xác định có liên quan đến số trái phiếu trị giá hơn 30k tỷ trong giai đoạn hai của vụ án. Khi hàng chục nghìn gia đình bị kẹt tiền, họ không chỉ mất một khoản đầu tư. Họ sẽ hoãn mua nhà, hoãn mua xe, giảm tiêu dùng và giữ tiền mặt lâu hơn.

Đó chính là hiệu ứng tài sản.

Một người có thể vẫn còn thu nhập, nhưng nếu căn nhà không bán được, trái phiếu chưa được hoàn trả, cổ phiếu giảm giá hoặc công việc trở nên bất ổn, họ vẫn sẽ hạn chế chi tiêu.

Vì vậy, nói vụ Trương Mỹ Lan đến năm 2026 mới bắt đầu ảnh hưởng là chưa hoàn toàn chính xác.

Tác động đã bắt đầu từ năm 2022–2023, khi niềm tin vào trái phiếu và bất động sản suy giảm. Nhưng có thể đến hiện tại, hậu quả mới ngấm sâu hơn từ giới đầu tư, ngân hàng và doanh nghiệp bất động sản xuống những người kinh doanh nhỏ, người làm thuê, chủ mặt bằng và các gia đình bình thường.

Tất nhiên, không thể quy toàn bộ khó khăn hiện nay cho riêng vụ SCB – Vạn Thịnh Phát. Việt Nam còn chịu ảnh hưởng từ giá cả tăng, chi phí vốn, thị trường bất động sản kéo dài, xuất khẩu biến động và sức ép kinh tế thế giới. IMF cũng từng cảnh báo sự yếu kéo dài của bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp có thể hạn chế khả năng tăng tín dụng của ngân hàng, từ đó ảnh hưởng tăng trưởng và ổn định tài chính.

Nhưng SCB có thể được xem là một trong những cú sốc lớn nhất làm lộ ra vấn đề của mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào ngân hàng, bất động sản và tài sản thế chấp.

Và từ đây, mục tiêu GDP 11,9% trong nửa cuối năm mang một ý nghĩa khác.

Theo kịch bản của Chính phủ, GDP phải tăng 11,9% trong 6 tháng cuối năm mới có thể kéo tăng trưởng cả năm lên trên 10%. Trong khi tổng hợp dự báo của các bộ, ngành và địa phương mới cho thấy mức tăng cả năm khoảng 8,7%.

Theo cách tôi nhìn, mục tiêu 11,9% không chỉ thể hiện tham vọng phát triển.

Nó còn cho thấy nền kinh tế đang cần một cú kéo cực mạnh để bù lại những động lực đã suy yếu.

Khi người dân và doanh nghiệp tư nhân chưa dám chi tiền, Nhà nước phải tăng đầu tư công. Khi thị trường bất động sản chưa tự phục hồi, hạ tầng phải tạo thêm nhu cầu. Khi doanh nghiệp thiếu đơn hàng và vốn, ngân hàng phải được yêu cầu mở rộng tín dụng.

Nói thẳng ra:

Có thể chúng ta phải đặt mục tiêu tăng GDP gần 12% không phải vì nền kinh tế đang quá khỏe, mà vì nền kinh tế đang cần chạy thật nhanh để thoát khỏi trạng thái trì trệ đang âm thầm lan rộng.

Nhưng GDP tăng bằng cách nào mới là điều quan trọng.

Nếu tiền đi vào đường sá, cảng biển, điện năng, nhà máy và những dự án tạo ra năng suất thật, nó sẽ sinh ra việc làm, thu nhập và sức mua mới.

Còn nếu tiền chủ yếu dùng để đảo nợ, đẩy giá tài sản hoặc tiếp tục nằm trong những dự án pháp lý chưa hoàn thiện, GDP có thể tăng trên báo cáo nhưng đời sống người dân chưa chắc thay đổi tương ứng.

Vì cuối cùng, người dân không sống bằng GDP.

Người dân sống bằng mức lương còn lại sau khi trừ chi phí, bằng khả năng tìm được việc làm, bán được hàng và tin rằng ngày mai mình vẫn còn thu nhập.

Vậy câu hỏi cần tranh luận không chỉ là: GDP hay cuộc sống thực của người dân quan trọng