Nhật ký suy nghĩ trên hành trình đầu tư

Trước đây cũng lập pic tương tự, nhưng tìm lại không ra, mình lập lại đây với ý định làm nhật ký ghi lại suy nghĩ. Đăng các bài viết và suy nghĩ của mình, thiên về tư duy sâu, các bạn có thể xem cho vui.
Ngày 17/7/2026...Tư duy đa ngành

Hệ thống giáo dục nói chung và nhất là ở VN coi trọng chuyên môn hóa, điều này có hiệu quả khi đào tạo người làm công (vốn là mục tiêu chính), cá nhân được đặt vào 1 ô thi hành 1 chức năng nhất định trong xã hội và tiến theo chiều dọc lên trên trong ô đó. Nhưng nó là nhược điểm lớn trong đầu tư và kinh doanh. Hệ thống trường học không tối ưu cho đào tạo nhà đầu tư có năng lực sinh tồn.

Tư duy chuyên biệt như hộp dụng cụ chỉ có 1 cái búa, khi anh là cái búa, anh nhìn thế giới ở đâu cũng là ván gỗ và mọi vấn đề là cây đinh, cách giải quyết duy nhất của anh là đập. Luật sư nhìn mọi vấn đề xã hội, lợi ích và sự nghiệp dưới dạng điều khoản và ràng buộc. Thầy dạy toán nhìn mọi vấn đề qua lăng kính logic và phương trình, thích diễn giải. Dân sản xuất nhìn mọi việc bằng con mắt quy trình, định mức và hàm lượng. Nhà văn nhìn đời bằng con mắt thấu cảm và sắc thái.

Môi trường đầu tư là 1 hệ đa biến các yếu tố đan xen với nhau và củng cố lẫn nhau rất phức tạp, nó không bao giờ là kiểu công ty tốt thì sẽ tăng giá mà luôn là tương tác của nhiều yếu tố trong đó như lợi thế cạnh tranh doanh nghiệp, cơ chế thưởng của môi trường bên trong DN, thay đổi công nghệ và tiến hóa để sinh tồn, tâm lý học của nhà đầu tư, đặc tính ngành và hành vi người tiêu dùng thay đổi, rủi ro và may mắn. Nói chung là 1 hệ bao hàm cả vật lý (nơi lãi suất giống như 1 trọng lực, nơi 1 công ty xuất chúng như số ít tên lửa có vận tốc vượt thoát để vào quỹ đạo Mặt trời), tâm lý học (thiên kiến nhất quán, đáp đền và bằng chứng xã hội của đám đông), quy tắc an toàn xây dựng (luôn ra quyết định trong biên an toàn), hóa học (khi 1 phản ứng tạo ra sản phẩm lại là chất xúc tác cho chính phản ứng đó) v.v…đòi hỏi tư duy vận hành ở tầng quy luật để nhìn ra được bản chất và hậu quả tất yếu trước hàng triệu cá nhân xuất chúng khác trên TTCK.

Tư duy cây búa và cái đinh khiến 1 người trong ngành đóng tàu rất am hiểu các quy luật của vận tải hàng hải, nhưng khi gặp cùng bản chất quy luật đó nơi doanh nghiệp và thị trường tài chính, họ như thể gặp nó lần đầu và ra quyết định hết sức ngu ngốc mà nếu bên ngành hàng hải họ sẽ không bao giờ làm. Kỹ năng liên hệ chéo và kho tàng quy luật đa ngành là ít ỏi.

Suốt sự nghiệp đầu tư tôi đã tích lũy được vài chục quy luật đa ngành khi quan sát và tìm hiểu các ngành khác nhau, tôi chia sẻ với các bạn 1 vài cái. Tôi sẽ chia sẻ nhiều hơn nếu các bạn muốn.

Quy luật 1 – Mọi hệ thống cố hữu đều có phản lực

- 1 người không chạy bộ đã nhiều năm, nếu cố chạy lại ngay 20km, phản lực của hệ thống là ghê gớm (kiệt sức, suy sụp ý chí và tinh thần) có thể gãy và vĩnh viễn không thử chạy nữa. Nỗ lực chạy lại cần phù hợp nguồn lực hiện tại để tránh đổ vỡ sớm.

- 1 ngành mới (dù là A.I, bitcoin, dotcom năm 1999) bùng nổ trong giai đoạn đầu sẽ sớm phải chịu stress test từ thị trường, muốn đường dài hơn phải có tích lũy lại nguồn lực

- Các thói quen phát triển bản thân (đọc sách, thể thao, giao tiếp) khi gây dựng từ con số 0 lấy số ít mà lặp lại đổ nền hơn là số nhiều, chưa hề đọc sách mà cố đọc 100 trang trong 1 ngày chỉ càng làm quá trình phát triển kết thúc sớm.

Quy luật 2 – Mọi thứ là cấp số nhân và đa biến, không phải số cộng

- Tổ kiến là 1 xã hội đan xen chặt chẽ và phức tạp, việc đâm 1 ngón tay vào tổ kiến đó không bao giờ là 1 ngón tay, nó là cấp số nhân tạo ra 1 sự hỗn loạn mất nhiều thời gian tái lập lại trật tự

- Khi 1 doanh nghiệp với các cá nhân tư duy cao tuyển dụng 1 nhân sự cấp trung bình, nó không bao giờ là 1 việc, 1 người và 1 đầu mối giao tiếp, nó là hàng trăm đầu mối giao tiếp và có hậu quả cấp số nhân lên doanh nghiệp, từ việc sinh lòng đố kỵ, bè phái, kéo tụt năng lượng và văn hóa phản biện.

- Hầu hết tương tác của các biến số tài chính là hàm số nhân: ROA = biên lãi ròng x vòng quay tài sản, firm value = FCFF/(r-g), P/B = P/E x ROE, Tăng trưởng lãi ròng = ROE x mức tái đầu tư lãi ròng…

- Trong phát triển bản thân, chạy bộ không chỉ nâng sức tim mạch, nó cải thiện máu lên não và nâng năng suất não, bơm ý chí và suy nghĩ tích cực, rèn thói quen hành động bất chấp trở ngại để đạt mục đích. Tính đòn bẩy là rất cao.

Quy luật 3 – Muốn nhìn con người, rủi ro doanh nghiệp, nhìn động cơ trong môi trường họ sống

- Muốn dự đoán bạn sẽ khỏe hay sẽ thành công đến đâu, ko cần dự đoán. Hãy xem xem cấu trúc sống anh ta thưởng cho hương vị béo ngọt của thức ăn hay thanh đạm giàu xơ, thưởng cho vận động hay nằm và ngồi, thưởng cho nội dung chất lượng hay drama xã hội. Một vài lát cắt trong 1 ngày của anh ta nói bức tranh 5-7 năm tới.

- Nhìn 1 lãnh đạo doanh nghiệp trong 4 lần gần nhất trên truyền thông là nói về giá cổ phiếu kèm hứa hẹn xôi thịt, môi trường doanh nghiệp này đang thưởng cho giá cổ phiếu và cách mà phố Wall nhìn vào dn đó, không phải là giá trị cổ đông, và khả năng là kiểm soát nội bộ đã bị vô hiệu hóa. Có thể thấy rủi ro tiềm ẩn trong cả cách mà 1 công ty như thế sẽ hạch toán tài sản và khấu hao/tồn kho/doanh thu để làm đẹp báo cáo, đồng thời che giấu những khó khăn nghiêm trọng thay vì minh bạch với cổ đông.

- 1 làng có kiểu nhà này xây thì nhà sau phải xây to hơn, nhà này mua ô tô thì hàng xóm cũng phải mua ô tô, bạn hiểu ở đây có kiểu sống theo. Kiểu sống theo đó sẽ là ao làng giới hạn phát triển, người ta có thể phấn đấu nhưng là đến khi ngang với mặt bằng xung quanh, và con người sẽ hay có kiểu khoe thành tích/báo công, hoặc sống theo ánh mắt người khác. Kiểu người này ẩn chứa nhiều rủi ro 1 khi tham gia vào thị trường chứng khoán, có thể lên rất nhanh lúc đầu nhưng dễ tự mãn, bị thị trường lay động và ra quyết định hủy hoại về sau.

Quy luật 4 – Biên an toàn và biên an toàn, không chơi sát mép vực

- Cách hay không phải dự báo có bão hay không và bão mạnh đến đâu, mà xây nền móng vững chắc đủ chịu bão cấp 10 ở nơi thường chỉ có cấp 7.

- Cách hay không phải dự báo có bị tai nạn hôm nay hay không, mình sẽ tổ lái thế nào, mà nên đội mũ bảo hiểm

- Cách hay không phải dự đoán xem cây cầu tải trọng 30 tấn có sập không khi xe 25 tấn đi qua, hãy xây tải trọng với tỷ lệ dư ra trên tải trọng xe tối đa cho phép đi qua

- Nếu bạn định giá ra 1 công ty là 10,000 tỷ, và mua vào ở giá 9,500 tỷ, bạn thực chất đang không có bộ đệm an toàn nào cho sai số, vì đang giả định định giá của mình là đúng hoàn hảo. Trong thực tế, đầu tư là môi trường đa biến sẽ không bao giờ diễn ra đúng theo giả định của bạn, bộ đệm không phải là 1 con số cố định kiểu 10% hay 20%, mà là trực giác của bạn nó đủ lớn cho case này.

Quy luật 5 – Phần thưởng ngắn hạn và hấp dẫn hầu hết có hại

- Hầu hết các món mang vẻ ngoài hấp dẫn vị giác như thịt mỡ, gà chiên, rượu ngon, thuốc lá thì sướng ngay nhưng hại lâu dài, các món thanh đạm khô khan lại tốt hơn.

- Dùng lợi nhuận để M&A, đầu tư ngoài ngành, vẽ câu chuyện sexy nằm ở tương lai để hút tiền cổ đông, là thịt mỡ rất hấp dẫn, vì nó kích doanh số ngay mà không phải chịu đựng ngắn hạn như tăng trưởng nội sinh, đem lại cho ban lãnh đạo các khoản thưởng hậu hĩ và tô vẽ câu chuyện tăng trưởng. Tuy nhiên các hình thức tăng trưởng này có xác suất thành công quá thấp và thường cho thấy hủy hoại giá trị cổ đông về lâu dài.

- Làm những việc khó chịu và thấy thỏa mãn khi nhìn lại về sau, thì luôn tốt hơn là thấy thỏa mãn ngay lúc này và chịu đựng sự hối tiếc trong 10 năm tới. Bất kỳ ai cũng chịu 2 nỗi đau, nỗi đau của kỷ luật, và nỗi đau của hối tiếc khi đã ko kỷ luật, đáng tiếc là nỗi đau kỷ luật nặng vài lạng mà nỗi đau của hối tiếc thường hàng tấn.

Quy luật 6 – quy luật 80/20 của kẻ săn và con mồi

- Trong sinh học, để đảm bảo an toàn chuỗi thức ăn, động vật săn mồi (hổ báo, cá sấu) luôn chỉ chiếm số ít so với con mồi

- hệ thống trường học phổ biến được xây dựng với mục đích đào tạo 80% người làm thuê, không phải để đào tạo 20% tinh hoa, sẽ dễ hiểu khi ngoài kiến thức chuyên môn, nó rất ít đào tạo các sự thật về tối ưu thuế, phân phối của cải, bản chất nợ vay, bản chất của tiền bạc, bản chất của làm giàu là xây tài sản hệ thống, và vô thức phủ nhận các giá trị rất cần cho thành công như lòng tham vọng, ham thích chiến thắng, chấp nhận rủi ro, tư duy đa ngành, may mắn có thể tự tạo ra v.v…nó gần như là 1 lực trong thế giới tự nhiên để giữ số lượng con mồi luôn ít hơn tinh hoa nhiều

- Cấu trúc cạnh tranh phổ biến trong hầu hết các ngành là độc quyền nhóm – nơi từ 5-7 công ty chiếm phần lớn thị phần trong đó thường có 1 thằng chiếm phần lớn: Sữa (VNM – 45%), Bia (Heiniken & Sabeco – 75%), Thép xây dựng (HPG – 46%)…phần nhỏ nhoi 5-10% sẽ chứa hàng nghìn công ty còn lại. Như trong thế giới động vật, việc các con mồi yếu nhất (doanh nghiệp nhỏ đang gặp khủng hoảng tài chính) dễ bị các con cọp này bắt kịp và nuốt chửng là dễ hiểu.

Quy luật 7 – Đúng sai là ở quá trình ra quyết định, không phải kết quả ngắn hạn

- Bệnh nhân thích đi khám ở bác sĩ nào uống thuốc khỏi ngay, mắc ung thư uống thuốc nam thấy khỏe khoắn ngay thì cho rằng nó có tác dụng thật

- 1 nhà đầu tư dùng đòn bẩy tài chính ở cấp bàn thờ để múc cổ phiếu bất động sản nằm 2021, hoặc trong bong bóng công nghệ năm 1999, nếu thành công anh ta và người xung quanh nhìn nhận như thiên tài, nhưng trong 1 ngã rẽ tăm tối khác của quy luật xác suất, sẽ được nhìn nhận như 1 cái bóng mờ lót nền cho thị trường. May mắn là nạn nhân tội nghiệp, nó là thứ luôn xuất hiện trong hầu hết kết quả, nhưng khi thành công người ta ko bao giờ nghĩ nó có đóng góp, khi thất bại nó lại là thứ bị mang ra đổ lỗi đầu tiên

Quy luật 8 – Cấu trúc mới là sức mạnh, không phải nỗ lực cá nhân

- Trong phát triển bản thân, động lực cá nhân bùng nổ chỉ là nhất thời, khoảng cách dài dằng dặc giữa xuất phát và đích đến thuộc về thói quen, thói quen này như sợi dây thừng được bện mỗi ngày 1 ít và đến 1 lúc nào đó không thể đứt. Nhiều thói quen tốt được gieo hàng ngày tạo 1 cấu trúc sống tự động đẩy bản thân theo hướng tốt mà không phụ thuộc cảm hứng lên xuống nhất thời.

- Trong doanh nghiệp và đầu tư, người ta quá coi trọng CEO, và hay trảm CEO đầu tiên như 1 phương pháp hữu hiệu khi công ty chìm trong khó khăn. Tuy nhiên, 1 công ty với hàng nghìn nhân sự, với khó khăn tạo ra từ văn hóa quan liêu, thói trì trệ lâu năm ăn vào máu hàng nghìn người, như 1 tảng đá khổng lồ đang lao dốc, chặn đứng nó đòi hỏi 1 năng lượng khổng lồ, vượt xa ý chí riêng lẻ của bất kỳ cá nhân nào, với xác suất thành công rất nhỏ vì phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác chứ không chỉ là tài năng của riêng vị CEO mới.

- Ở doanh nghiệp, 1 cấu trúc kinh tế bao gồm các đặc điểm sản phẩm và mô hình kinh doanh, gen văn hóa được tôi luyện thành thói quen ăn sâu vào từng nhân viên, quy trình quy chế và năng lực quản lý của lãnh đạo, niềm tin thương hiệu đã ăn sâu vào tâm thức người tiêu dùng, tất cả, mới là thứ đảm bảo. Sự chú ý của nhà đầu tư nên được đặt nhiều hơn vào các yếu tố cấu trúc hơn là sự đơn lẻ theo tư duy rời rạc.