Nhiều lãnh đạo chưa biết cổ phiếu mặt mũi làm sao ! Nhưng đòi đánh thuế :Nhà đầu tư chứng khoán VN p

Nhiều lãnh đạo chưa biết cổ phiếu mặt mũi làm sao ! Nhưng đòi đánh thuế :Nhà đầu tư chứng khoán VN phải chịu thu

Muốn bền vững, thuế phải ?okhoan sức dân?


TTCT - Xu hướng thế giới hiện nay là giảm thuế. Mức thuế quan phổ biến trong WTO là 0-5%. Các nền kinh tế có thuế cao thường là nền kinh tế kém phát triển (thuế cao nhất hiện thuộc châu Phi). Trao đổi với Tuổi Trẻ Cuối Tuần, PGS.TS Nguyễn Văn Nam - nguyên viện trưởng Viện Nghiên cứu thương mại - phân tích:

- Ở VN không ít người quan niệm sai lầm: thuế chỉ là thu. Không phải! Thuế là công cụ để tạo ra sự công bằng, thể hiện năng lực quản lý của nhà nước. Bất cứ nhà nước nào cũng sống nhờ thuế. Nhưng thuế phải công bằng và có tính khuyến khích công dân kinh doanh, làm giàu. Cần có sự chặt chẽ để không ai trốn được thuế nhưng cũng phải khiến công dân tự nguyện nộp thuế. Chính sách thuế không làm được điều này là thất bại.

Cán bộ thuế là vua

- Để người dân tự nguyện và vui vẻ nộp thuế, nhà nước phải tạo được lòng tin tiền thuế được sử dụng đúng chứ không phải chảy vào túi một số người. Nếu không minh bạch thu nhập các quan chức, nếu lãnh đạo không làm gương thì rất khó khiến người dân vui lòng nộp thuế.

- Muốn thu thuế thì phải công khai thu nhập. Nhưng thu nhập thật ở VN thì luôn là ẩn số. Tại sao chúng ta có cả một hệ thống chính trị mà vẫn không thể biết thu nhập thật của chính những công chức của mình?

- Nếu không công bằng, thuế sẽ khiến người giàu giàu thêm, người nghèo nghèo đi, kẻ làm ăn bất chính được lợi.

* Qua một số sắc thuế gần đây như thuế đánh vào sợi polyeste, thuế thu nhập (dự thảo), có vẻ ngành thuế đang vội vã tìm mọi cách tăng thu. Thuế đang tăng và sẽ tiếp tục tăng?

- Không ai nói thẳng ra điều đó. Nhưng mới đây bộ trưởng Bộ Tài chính có trả lời cố gắng đưa thuế thu nhập thành nguồn thu chính. Nếu đặt sắc thuế mà chỉ nghĩ đến thu là thất bại. Tại VN, quan trọng nhất hiện nay không phải là thu được nhiều mà phải thiết lập được hệ thống thu trong sạch và tạo cho người dân thói quen đóng thuế.

Cứ để người dân đóng thuế nhẹ nhàng như đóng đoàn phí thôi. Khi tất cả mọi người đều đóng rồi thì ta chỉ cần tăng lên nửa phần trăm là đã thêm được một khoản cực lớn. Nhưng chúng ta đang làm theo tầm nhìn ngắn. Tức là cứ đặt mức thuế cao để thu nhiều đã (bằng nhiều cách, như mức khởi điểm thấp, tỉ lệ cao hơn nhiều nước trong khu vực)...

* Mức thuế VN hiện cao hay thấp, theo ông, nó đã hợp lý với sự phát triển của đất nước chưa?

- Đã đặt mục tiêu thu nhiều lên hàng đầu thì khó tránh khỏi thuế cao. Mà mức thuế cao, lập tức hành vi trốn thuế sẽ phát triển. Tôi nghe nhiều doanh nghiệp kêu nếu cứ thực hiện đúng tất cả các sắc thuế ở VN thì không thể có lãi. Vì bên cạnh các khoản thu chính thức, họ còn phải chịu nhiều loại phí, rồi đủ mọi loại tiêu cực phí trên đường vận chuyển, ở thủ tục xuất nhập khẩu...

Tiêu cực phí không giảm mà thuế cứ tăng thì người ta sẽ tiết kiệm đóng thuế để chi tiêu cực phí. Để chống lại trốn thuế thì khi phát hiện trường hợp nào, cán bộ thuế phải ?othu hoạch?. Đối tượng ấy khó tránh khỏi một cú tơi bời. Nên người ta sẽ tìm mọi cách để không bị phạt. Mà như thế, cán bộ thuế sẽ như một ông vua. Nó sẽ tạo sự không công bằng, ông nào không ăn cánh thì bị thu đến mất đường làm ăn; ông nào trốn được cứ trốn.

* Nguyên do của những sắc thuế mà khi mới đưa ra dân đã phát sợ gần đây có phải là biện pháp tình thế của ngành thuế trước tương lai thất thu?

- Có thể nói sắp tới ngân sách sẽ hụt một khoản tương đối do các nguồn thu chủ lực từ thuế xuất nhập khẩu sẽ không còn do ta phải hạ thuế khi vào WTO. Trước chúng ta trông chờ nhiều vào nguồn thuế này.

* Trông chờ, rồi giữ quá lâu cơ cấu thuế bất hợp lý với những sắc thuế gián thu mà không biết nuôi dưỡng những nguồn trực thu, hậu quả thiếu hụt thuế là khó tránh khỏi?

- Cơ cấu thuế của VN hiện nay đúng là chưa hợp lý. Trong khi hầu hết các nước trên thế giới từ lâu đã hoạch định chính sách chuyển dần sang thuế trực thu (60-70%) thì tại VN, nguồn ngân sách gần đây vẫn được cung cấp chủ yếu bởi thuế gián thu (như thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt - tức là đánh vào người tiêu dùng).

Hiện khoảng 24% ngân sách thu từ bán dầu thô, 22% thuế nhập khẩu. Thuế thu nhập ở ta mới đóng góp khoảng 2%. Trong khi ở các nước khác cơ cấu thường gặp là: 40% thuế bất động sản, 40% thuế thu nhập, 20% là các thuế khác. Câu hỏi đặt ra là đến khi VN có nhà máy lọc dầu, khi vào WTO thuế nhập khẩu buộc phải giảm xuống thì Nhà nước lấy gì mà tiêu, lấy gì mà đầu tư? Bài toán khó này có lẽ chính là một động cơ quan trọng khiến ngành thuế buộc phải đề ra các sắc thuế làm nhiều người dân và doanh nghiệp lo sợ gần đây.

Lợi bất cập hại


Ở một phòng thuế quận
* Nếu lại tiếp tục tận thu để bù thiếu hụt ngân sách, ngành thuế sẽ tận diệt nguồn thu?

- Đúng vậy. Do nhu cầu cần thu, anh lại tiếp tục tăng thu. Mà tăng thu sẽ đẩy doanh nghiệp vào khó khăn.

* Có thể ngành thuế sẽ bảo không tăng thuế, chỉ mới đưa ra dự thảo sắc thuế thu nhập mới?

- Doanh nghiệp dệt may đang kêu rần vì thuế sợi polyeste đang từ 0 bỗng nhảy lên 5% khiến họ từ lãi sang lỗ. Và trong dự thảo thuế thu nhập thấy rất rõ nhu cầu thu của ngành thuế và mức độ thuế là tăng. Với mức khởi điểm tính thuế như trong dự thảo là cao. Đáng ra mức đó chỉ đánh thuế 1-2% thôi.

5-10% là phải những người giàu rồi. Cứ chăm chú tăng thu như thế, xin cảnh báo rất có thể sẽ khiến thất thu cao hơn. Nghịch lý của chúng ta là muốn đánh thuế thu nhập nhưng không kiểm soát được thu nhập thực của người dân. Muốn người ta tự nguyện nộp thuế nhưng người ta chưa biết đã đủ sống chưa thì ai muốn đóng?!

* Cũng khó bởi ngành thuế luôn bị giao năm nay phải thu cao hơn năm trước. Không thể mở rộng được đối tượng thu nên họ phải tận thu một số đối tượng?

- Có lẽ vậy. Có một bộ phận thu nhập cao nằm trong bộ máy nhà nước. Những đối tượng từ trước đến nay nộp thuế nhiều (doanh nghiệp, tư doanh) thì thường nằm trong danh sách hay bị điều chỉnh mức thuế. Các nước khác, vua cũng phải đóng thuế. Có dấu hiệu trốn thuế, tổng thống cũng có thể bị điều tra. Nhưng quan chức ở ta có mấy người đóng thuế? Mà quan chức không biết có mấy người nghèo?

* Doanh nghiệp VN vừa được thuận lợi nhờ Luật doanh nghiệp chưa bao lâu. Đáng ra cần giảm thuế để tăng sức cạnh tranh cho họ chứ không phải tìm cách tăng thu?

- Cái đó tôi cũng nghe lãnh đạo ngành thuế nói là nuôi dưỡng nguồn thu. Nhưng thật ra cái nuôi dưỡng đó ở VN còn kém. Nói thế nhưng những chính sách cụ thể thì không có. Rồi chính sách có thể tốt nhưng khi thực hiện lại không tốt. Doanh nghiệp vừa thành lập, đáng ra phải ưu đãi. Nhưng một thời gian thấy làm ăn được là ông cán bộ thuế đòi tăng thu ngay. Hộ kinh doanh nhỏ cũng thế. Ta chưa thiết kế được hệ thống thu thuế công khai, minh bạch, cả công dân và cả nhà nước đều phụ thuộc vào mấy anh thu thuế.

* Với VN hiện nay, nên giảm thuế để hỗ trợ doanh nghiệp trước thách thức WTO chứ không phải tăng?

- Thuế ở mỗi quốc gia có khi giảm, có khi tăng nhưng nguyên tắc là phải có nghiên cứu kỹ, có lộ trình và khuyến khích được người dân làm giàu. Mỹ khi thấy doanh nghiệp Trung Quốc mạnh lên, Tổng thống Bush đã lấy việc giảm thuế làm cương lĩnh tranh cử. Có người cứ đánh giá chính sách đó chỉ có lợi cho người giàu. Không phải! Bội chi ngân sách thời Bill Clinton giảm xuống rồi thì Bush giảm thuế để doanh nghiệp phát triển mạnh lên, sức dân được giải phóng để tạo tiền đề phát triển nhanh hơn, tăng tính cạnh tranh cho nền kinh tế. Đó là chính sách khôn ngoan.

Còn ở VN, doanh nghiệp mới có mấy năm thuận lợi khi có Luật doanh nghiệp cởi mở (còn có thể cởi mở hơn). Đáng ra ta phải khuyến khích họ phát triển, thuế tạm thời nên thấp nhưng sẽ tăng trong dài hạn, thì hiện tại chúng ta không làm được do nhu cầu thu quá lớn. Các nước có cơ cấu thuế tốt là do họ đã phải ưu đãi rất nhiều cho doanh nghiệp. Dân giàu lên thì anh đánh thuế được nhiều hơn, chứ vừa mới lớn đã bắt làm việc nặng thì... khó.

Nhà nước luôn nói tạo điều kiện cho doanh nghiệp. Khi chi phí đầu vào ở VN đang cao, thách thức khi vào WTO đang hiện trước mắt, thì Nhà nước nên thể hiện bằng hành động cụ thể: ngay cả khi ngân sách thiếu cũng không nên tăng thuế.

Tiêu cực là phổ biến!

Muốn thu thuế cao, phải tiêu đúng đã

Tiền nhà nước tiêu là tiền của dân đóng, thế mà đến 2006 dân mới được biết kết quả kiểm toán (hạn chế). Qua đó thấy hàng loạt cơ quan tiêu sai, chi sai, số tiền hàng vạn dân đóng thuế trong một năm.

Hết chi tiêu xả láng tiền thuế của dân, nhiều bộ, ngành còn lập quĩ đen. Tiền đó, suy cho cùng, cũng từ túi dân mà ra chứ chẳng quan chức nào đóng vào đó cả. Từ trước đến nay, xét về lý thì tiêu tiền của ai, người đó phải được biết. Thế nhưng xã hội chúng ta chưa quen điều đó.

Song đã đến lúc Nhà nước phải sòng phẳng với dân. Dân chủ, kỷ cương phải bắt đầu từ quyền được biết của nhân dân. Đã có tiền lệ năm 2006, tôi nghĩ từ nay tiền của dân, tiêu vào việc gì, tiêu ra sao, cơ quan nào tiêu, tiêu sai thế nào, bị xử lý ra sao dân phải được biết.

Nguyễn Hồng

* Nhiều người nói chỉ làm sao để cán bộ thuế không ăn chặn được tiền thuế của dân thì nhà nước đã đủ ngân sách.

- Tôi nghĩ trong sạch hóa được khâu thu thuế đã thừa sức bù khoản thiếu hụt do giảm thuế khi VN vào WTO. Kinh nghiệm cho thấy ở các nước đang phát triển, cách thu tốt nhất là khoản tiền thuế sẽ được chia ba. Tức người dân được lợi do thuế thấp, cán bộ thu thuế được thưởng doanh thu, và nhà nước cũng có phần. Vì ở đâu cũng thế, luôn có mặc cả giữa người thu và người trả.

Nếu thuế cao, người ta sẵn sàng cưa đôi, anh đáng thu 20 triệu, tôi chỉ thu anh 2 triệu, số kia chia đôi, nhà nước ra rìa! Nhưng vấn đề là để bù thất thu trên, những doanh nghiệp không ăn cánh, không thể mặc cả được sẽ bị ?odiệt? tới số để đạt chỉ tiêu thu. Tờ khai, hóa đơn doanh nghiệp viết, họ bảo không được là xong...

Chi phí hợp lý 300 triệu đồng, họ chỉ cho 100 triệu, còn lại bắt cộng vào để tính thuế thì doanh nghiệp từ lãi sang lỗ như chơi... Qua những điều mắt thấy tai nghe, tôi nghĩ tình trạng cán bộ thuế hạch sách dân để tiêu cực không phải là cá biệt.

* Bản thân lãnh đạo ngành thuế nên thay đổi tư duy, thay đổi cả hệ thống thuế, từ cách thu đến biện pháp tăng thu?

- Theo tôi, nếu muốn tăng thu mà vẫn giữ hệ thống hành thu như hiện nay sẽ thất bại. Không nắm được thu nhập thực của người ta mà cứ muốn thu thì thất bại chứ? Cứ tính lương ông bộ trưởng để xem ông ấy có phải đóng thuế không thì không bao giờ thu được, dù tôi cũng như nhiều người dám chắc lương chưa đủ cho các ông ấy hút thuốc. Đó là bất lực trong hệ thống quản lý, bất lực của hệ thống thuế.

Nó bắt nguồn từ chính tư duy chỉ muốn thu mà không biết rằng thu thuế vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật, vừa là lý trí, vừa là tình cảm. Làm sao để thu đúng, thu đủ, để cho tự nguyện nhưng không ai dám trốn thì đó là cả một nghệ thuật chứ không chỉ là quyết tâm chính trị và nỗ lực tăng thu của ngành thuế. Phải hiện đại hóa cách tính và phương pháp thu. Nếu vị thế của người thu và người đi thu không được thay đổi thì chuyện thu thuế của ta hiện nay chẳng hơn gì thời Pháp ngày xưa.