Vạch trần bản chất ODA của Nhật Bản

Vạch trần bản chất ODA của Nhật Bản

15/06/2010 14:03:26
- Ai cũng biết, đối với những nước đang phát triển, việc tiếp cận các nguồn vốn quốc tế, trong đó có vốn vay ưu đãi ODA, là cần thiết để phát triển. Tuy vậy, không phải ai cũng biết rằng nếu những nước cần vốn có “chiến lược nợ” của mình, thì các nước giàu cũng có “chiến lược cho vay” của họ. Vì thế, để xây dựng “chiến lược nhận” một cách thích hợp, các nước nghèo không thể không tìm hiểu “chiến lược cho” của đối tác.

Trong ngôn ngữ ngoại giao, người ta coi ODA là biểu hiện của tình ưu ái của người cho đối với người nhận. Tuy vậy, ngay tại Nhật Bản, cũng có nhiều học giả, với tinh thần trung thực trong khoa học, đã “vạch trần” bản chất thực của chính sách ODA.

Chẳng hạn, cuốn “Sự thật viện trợ ODA” của Sumi Kazuo, Giáo sư Đại học Yokohama, hay cuốn “ODA – vì cuộc sống của người Nhật Bản” của những thành viên thuộc "Hội Điều tra Nghiên cứu về ODA", một tổ chức học thuật phi chính phủ, là hai trong số những công trình như vậy.

Các cuốn sách đã “vạch trần” bản chất ODA của Nhật, giúp chúng ta hiểu rằng đằng sau những lời lẽ ngoại giao mỹ miều là một vũ khí kinh tế đặc biệt mà như các tác giả khẳng định ở mục cuối của cuốn sách: "Ngày xưa chúng ta dùng chiến tranh, ngày nay chúng ta dùng ODA".


Đằng sau ODA của Nhật Bản là vũ khí kinh tế

Để hiểu bản chất của viện trợ ODA Nhật Bản thế kỷ 21, các tác giả của cuốn sách “ODA vì cuộc sống của người Nhật Bản” dẫn chúng ta quay ngược về quá trình hình thành và diễn biến của chiến lược ODA của đất nước họ. Chiến lược ODA của Nhật Bản được xây dựng cùng với việc phải tuân thủ hiệp ước San Francisco 1951, theo đó Nhật phải bồi thường chiến tranh cho một số nước châu Á. Họ đã khôn khéo làm cho những đồng tiền “bồi thường” ấy quay trở về phục vụ lại cho chính họ.

Ví dụ, Nhật đã “bồi thường chiến tranh” cho Indonesia như thế nào? Trong quá trình đàm phán bồi thường, họ đã khôn khéo lồng vào ý sau đây trong điều khoản: “Nhật Bản sẽ cung cấp cho Indonesia các dịch vụ và sản phẩm của Nhật Bản, trị giá tương đương 80,3 tỷ yên”.

Kết quả, Nhật Bản “bồi thường” cho Indonesia bằng cách xây dựng... những khu khách sạn cao cấp, những tòa căn hộ sang trọng, những khu mua sắm đắt tiền, những nhà máy sản xuất giấy, vải, gỗ... Những thứ này không phải “bồi thường” cho nhân dân Indonesia, và mặt khác, chúng đã làm rất nhiều nhà máy sản xuất giấy và ván ép non yếu của Indonesia phá sản.

Nhật Bản đã chuyển hóa sự “bồi thường” cho nạn nhân thành cái chính mình hưởng lợi, còn nạn nhân thì không được gì, hoặc được rất ít, không như công bố, thậm chí bị thiệt hại nặng hơn trước. Cùng sự phục hưng kinh tế của Nhật Bản sau chiến tranh, chiến lược ODA cũng được thực thi mạnh mẽ theo nguyên tắc nói trên. Những quốc gia “ngây thơ”, vô tình hoặc cố ý, bắt đầu một cuộc đua trí tuệ không cân sức với Nhật Bản.

Nhiều khách sạn ở Indonesia xây bằng tiền bồi thường nhưng không phải để bồi thường cho người dân

Thành tố đầu tiên trong binh pháp ODA Nhật Bản là các Hiệp hội nghề nghiệp. Các Hội nghề nghiệp của Nhật Bản vận hành theo nguyên tắc của một hội dân sự, không bị chính quyền can thiệp. Trong phạm vi hiệp hội, các thành viên coi cạnh tranh không phải là một hình thức tiêu diệt lẫn nhau, ngược lại, “cạnh tranh” là một hình thức của... “hợp tác”, thúc đẩy tinh thần thi đua và thử sức để cùng vươn lên. Khi đối diện với người nước ngoài, chủ nghĩa ái quốc trong kinh tế được phát huy cao độ. Các thành viên sẽ hợp tác với nhau, gác bỏ cạnh tranh nội bộ, cùng nhau “sống còn” với đối thủ. Đó là cách họ bước ra thế giới từ hơn một thế kỷ nay. Chính các tổ chức nghề nghiệp là lực lượng đầu tiên đề xuất cho chính phủ của họ các dự án ODA cho các quốc gia bị họ xem là “con mồi”.

Thành tố thứ hai là tổ chức JICA (Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản). Nhìn chung, có thể xem JICA là cơ quan thực hiện viện trợ không hoàn lại về mặt kỹ thuật và tài chính cho các nước đang phát triển. Quả thực, các hoạt động của JICA cũng có hướng đến những hoạt động kiểu như vậy. Tuy nhiên, ngoài chức năng ấy, JICA còn thực hiện cả các dịch vụ hỗ trợ cho các công ty Nhật Bản. Nguồn tài chính được dùng thực hiện điều này là “Vốn đầu tư phát triển”. Việc JICA cho các công ty Nhật vay dài hạn với lãi suất thấp và điều kiện cực mềm, trong khuôn khổ “Vốn đầu tư phát triển”, là điều còn ít được biết đến”.

Thành tố thứ ba là Chính phủ Nhật Bản. Chính phủ Nhật Bản đảm đương công việc kết nối tất cả các đầu mối trong nước và quốc tế, đảm bảo sự vận hành thông suốt của guồng máy ODA.


Những dự án xây bằng vốn ODA của Nhật Bản thường có lợi cho doanh nghiệp nước này

Mấu chốt của binh pháp ODA nằm ở quá trình thuyết phục "con mồi". Như phân tích của Giáo sư Sumi Kazuo, họ tạo ra và duy trì một “nhu cầu viện trợ giả tạo”, hướng đến “lợi nhuận cho doanh nghiệp Nhật Bản” và “đưa ô nhiễm của Nhật Bản ra nước ngoài”.

Dĩ nhiên, bản thân các học giả Nhật Bản khi phê phán chiến lược cho vay ODA cũng không có ý định phủ định sạch mặt tích cực của nó. Không có gì là tiêu cực hoàn toàn. Người ta có thể liệt kê vô số những lợi ích mà các dự án ODA mang lại. Có lẽ, nếu tranh cãi xem bên “phê phán” và bên “biện hộ”, bên nào đúng, bên nào sai, thì cuộc tranh cãi sẽ không bao giờ kết thúc. Vì dường như cả hai bên đều có mặt đúng của mình. Viện trợ ODA của các nước giàu cho các nước đang phát triển trở nên tốt hay không tốt, thì có lẽ, phụ thuộc vào phương thức tiếp nhận hơn là phụ thuộc vào người cho.

Minh Tâm (Theo TTODA)


VO13663();