Vì sao Mỹ tèo nặng, vấn đề chính là gì, bệnh ngoài da hay là ung thư trầm trọng ???

3 hành động để giải cứu khủng hoảng tài chính Mỹ
30/09/2008 07:39 (GMT + 7)

Vấn đề của nước Mỹ là ?ochúng ta đã vay nợ quá nhiều, giờ ta đã rơi vào khủng hoảng rồi, cần phải vay nợ tiếp để giải quyết tình hình.? -

Tầng lớp trung lưu Mỹ đang gặp khó khăn

Ngày 25 tháng 9, Bà Hiệu trưởng trường ĐH Harvard Drew Faust đã chủ trì một cuộc thảo luận về đề tài ?oĐể hiểu cuộc Khủng hoảng Tài chính Mỹ: Hội thảo của các chuyên gia Harvard? trước đông đảo khán giả tại khán phòng Sanders cũng như trước các khán giả xem trực tiếp qua các trang web.

Bà Faust đã điểm qua một số tin tức không lấy gì làm sáng sủa về sự biến mất của hàng loạt các tổ chức tài chính. Bà nhấn mạnh Chính phủ của Tổng thống Bush cần ý thức về trọng trách lớn lao và khó khăn mà họ đang phải đối mặt ở giai đoạn cuối của nhiệm kỳ.

Ở cuộc hội thảo này, các chuyên gia góp mặt trong buổi hội thảo đã trình bày những nhận định sắc sảo về tình trạng khó khăn của tầng lớp trung lưu ở Mỹ cũng như phê phán gay gắt các khoản cho vay thế chấp không an toàn, không có sự quản lý giám sát chặt chẽ. Đó là nguyên nhân dẫn đến tình trạng vỡ nợ không thể kiểm soát nổi.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cảnh báo có thể xảy ra đổ vỡ dây chuyền ở các nước có nền kinh tế phát triển khác sau cuộc khủng hoảng kinh tế Mỹ.

GS Light cho rằng kế hoạch bơm 700 tỷ trích từ quỹ liên bang vào thị trường nhằm mua lại các tài sản xấu của các tổ chức tài chính không phải là một hành động cứu trợ tài chính mà là một cơ chế đấu giá giúp thị trường tín dụng hiện đang đóng băng có thể vận hành trở lại.

Theo ông, mục tiêu trong ngắn hạn là ?ogiúp cho cơ chế điều chỉnh giá cả phát huy hiệu lực?, hàm ý rằng trong thời điểm hiện tại, cơ chế thị trường hoàn toàn mất khả năng tự vận hành, nếu không thì cũng gần như tê liệt, ẩn chứa các nguy cơ tiềm tàng về vỡ nợ trên diện rộng hơn, các khoản đầu tư phức tạp không minh bạch, và các kế hoạch dự phòng để bù đắp phần vốn thâm hụt cho các tổ chức tài chính.

Nguyên nhân là giá trị ngôi nhà bị "ăn bòn" dần dần


Giáo sư chuyên ngành khoa học quản lý của HSB Robert Kaplan, thành viên kỳ cựu của Goldman Sachs, cũng góp mặt tại hội thảo. Ngày 30/7 vừa qua, ông kết thúc thời hạn tám tháng giữ vai trò chủ tịch lâm thời của Công ty quản lý Harvard.

Tại hội thảo, ông cho rằng tình trạng hiện nay chỉ là triệu chứng của ?otầng lớp trung lưu Mỹ đang bị thiệt hại nặng nề về mặt tài chính?. Trong khi lương hàng tháng hầu như không tăng còn giá cả của tất cả các mặt hàng thiết yếu bao gồm thực phẩm, năng lượng, giáo dục, y tế tăng chóng mặt đã buộc những người Mỹ trung lưu phải cầu cứu đến nguồn tài chính sẵn có chính là ngôi nhà của họ với giá trị tăng lên từng ngày theo cơn sốt địa ốc.

Việc ?oăn bòn? giá trị hiện tại của ngôi nhà đã giúp các gia đình đủ chi trả trong một khoản thời gian ngắn. Đến khi chỗ dựa cuối cùng cũng bị mất đi, thì hệ quả là, người tiêu dùng mất thăng bằng trong chi tiêu, dẫn đến sự đổ vỡ của các tổ chức khác, khiến các loại tài sản rớt giá thảm hại, mọi nỗ lực huy động vốn của các ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư đều thất bại.

Ông cho rằng, kế hoạch bơm 700 tỷ USD, thật không may, lại ?orất không cần thiết? ?" số tiền này không đủ lớn để giúp các tổ chức tài chính có thể cho vay trở lại, nhưng cũng không thể giúp ?otái xây dựng tầng lớp trung lưu?, vốn là hạt nhân của toàn nền kinh tế.

Nền kinh tế cần phải có một kho vốn dự trữ khổng lồ để có thể tiến hành những cải cách về chính sách thuế, năng lượng, y tế, gây dựng lại cơ sở hạ tầng, điều chỉnh các quy định tài khóa trên diện rộng, và thay đổi các động cơ của việc tiết kiệm.

Cuộc khủng hoảng địa ốc chính là những triệu chứng của ?ohệ quả từ việc giáng một đòn đau lên một con bệnh vốn đã cực kỳ ốm yếu?. Bà cũng cho rằng kế hoạch trị giá 700 tỷ USD nhằm cứu trợ thị trường chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề, cái gốc của vấn đề nằm ở chỗ: cần phải khôi phục lại tầng lớp trung lưu ?" hạt nhân của nền kinh tế Mỹ.

Warren cho rằng đầu tư địa ốc vốn là cách người dân thuộc tầng lớp trung lưu ở Mỹ tích lũy của cải. Thông thường các tổ chức cho vay sẽ đánh giá năng lực của người đi vay, cung cấp các khoản vay và nắm giữ các rủi ro trong danh mục của mình; khi có vấn đề phát sinh liên quan đến việc hoàn trả khoản vay, các tổ chức cho vay sẽ làm việc trực tiếp với các con nợ - khách hàng của mình để tìm ra một giải pháp giải quyết vấn đề hiệu quả nhất, giảm thiểu các nguy cơ phải tịch thu tài sản thế chấp ?" là nhà - cũng như các tác động tiêu cực lên chủ sở hữu nhà và hàng xóm láng giềng của họ.

Tuy nhiên, đó đã là câu chuyện của quá khứ. Trong môi trường kinh doanh mới, bị chi phối bởi các cá nhân, nhóm môi giới mà GS Light đã chỉ ra, các tổ chức tài chính tìm cách tận dụng tối đa vị thế ít chịu sự giám sát của mình để vẽ ra các sản phẩm cho vay thế chấp có giá đắt hơn.

Đi kèm với nó là mức lãi suất đặt tùy tiện và các điều khoản phức tạp để khiến cho khách hàng ?orối mắt?, khó lòng so sánh thiệt hơn để tìm cho mình khoản vay có lợi nhất. Kết quả là những khoản vay không đảm bảo tính bền vững lần lượt được bán ra cho công chúng.

Sự nở rộ của các khoản vay không đạt chuẩn, bắt đầu từ năm 2000, đã không giúp cho người nghèo có cơ hội được sở hữu một ngôi nhà cho riêng mình.

Trái lại, hai năm sau đó, 80% các khoản vay không đạt chuẩn được sử dụng vào mục đích tái cấp vốn cho các khoản vay thế chấp trước đó, đẩy giá trị địa ốc lên cao và cuối cùng đặt người đi vay vào thế phải chấp nhận những khoản vay đắt đỏ và bất hợp lý, núp dưới vỏ bọc của những khoản vay được tính lãi trong 24 tháng cực kỳ lắt léo.

Nói đến khả năng đáp ứng nhu cầu giải trình hàng triệu khoản vay mua nhà không hoàn trả được, Warren cho rằng bản dự thảo kế hoạch liên bang đã ?obắt chạch đằng đuôi?, vì riêng các khoản nợ cũng đã bao hàm ?ohàng tỷ bộ phận cấu thành? bao gồm các chứng khoản có bảo chứng từ các nguồn vay bất động sản và nhiều công cụ chứng khoán phái sinh khác.

Cần cải cách luật phá sản

Theo quan điểm của Warren, việc tìm kiếm chủ sở hữu thực sự của các tài sản đó không giúp ích gì cho nhiệm vụ chính ở đây là giúp đỡ các gia đình đang vướng vào những khoản vay thế chấp nhà có nguy cơ không thể hoàn trả nổi.

Việc cần làm ngay bây giờ là phân loại các khoản vay để tách riêng những khoản vay không giải quyết được, phải xử lý bằng cách tịch thu tài sản thế chấp, và những khoản vay vẫn có thể hoàn trả được, phục vụ mục tiêu cuối cùng là cố gắng giữ lại nhà ở cho càng nhiều hộ gia đình càng tốt.

Bà cũng cho rằng những cải cách về luật phá sản nhắm đến các khoản vay cá nhân, đóng vai trò như một hành lang pháp lý để giải quyết các vấn đề liên quan đến vay nợ của cá nhân là giải pháp then chốt trong tình trạng hiện nay. Sở dĩ cần những cải cách như vậy vì không thể tìm đâu ra đủ tiền để tài trợ cho toàn bộ thị trường và mua lại các tài sản tài chính của những tổ chức tài chính làm ăn thất bát.

Hơn nữa, toàn nền kinh tế cũng không chịu nổi gánh nặng tài chính này, vì ?ochúng ta không thể hi sinh quá nhiều người vô tội như thế được?. Bà nhấn mạnh lại là vấn đề ?onảy sinh từ một sản phẩm tài chính bẩn thỉu?, được bán ra một cách hoàn toàn có chủ đích bởi những kẻ đã tạo ra nó, những kẻ trục lợi từ một môi trường kinh doanh thiếu sự giám sát chặt chẽ. Theo bà, để tránh những vấn đề tương tự có thể xảy ra trong tương lai, cần phải kiểm soát kĩ và phát hiện ra những hành động ?ođục nước béo cò? như thế ngay từ đầu.

Giáo sư kinh tế học N. Gregory Mankiw, giảng viên kỳ cựu môn học Mười nguyên lý cơ bản của kinh tế học, đồng thời là tác giả cuốn sách cùng tên, cho rằng ?ovấn đề cơ bản mà hệ thống tài chính đang gặp phải là có rất nhiều người tin chắc như đinh đóng cột là giá địa ốc không thể nào rớt đến 20% được,? mặc dù có những chứng cứ vững chắc cho thấy điều ngược lại đã xảy ra trong thời kỳ Đại khủng hoảng và gần đây là ở Nhật Bản.

Theo các lý thuyết của kinh tế học hiện đại, những thiệt hại phát sinh sau này là điều hoàn toàn dễ hiểu vì chấp nhận rủi ro có nghĩa là sẵn sàng chịu thiệt hại tài chính khi rủi ro xảy ra.

Tuy nhiên, trong trường hợp này, do có quá nhiều người có kỳ vọng giống nhau nhưng lại đối mặt với tình hình thực tế hoàn toàn trái ngược, khiến cho hệ thống tài chính sụt giảm nhanh chóng chỉ trong một thời gian ngắn.

Điều đáng lo ngại là sức khỏe của hệ thống này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với khả năng vận hành của toàn bộ nền kinh tế. Ngài Mankiw cũng để ý đến một thực tế là ngài chủ tịch Quỹ dự trữ liên bang Ben S. Bernanke chỉ mới chú trọng đến vấn đề nói trên khi nghiên cứu những thất bại của hệ thống ngân hàng có ảnh hưởng ra sao đến việc làm cho cuộc Đại khủng hoảng thêm trầm trọng.

Giải pháp 3 hành động của các nhà kinh tế học hàn lâm

Ngài Mankiw cũng đặt ra câu hỏi: Cần phải nhìn nhận kế hoạch tài trợ 700 tỷ USD của chính phủ như thế nào? Tổng thống Goerge W. Bush đã lập luận là các tài sản xấu của các tổ chức tài chính có giá trị lớn hơn giá cả hiện tại của nó, và chỉ có chính phủ liên bang mới có đủ nguồn lực để mua lại các tài sản này và nắm giữ chúng cho đến khi giá cả của chúng tăng lên bằng với giá trị. Mankiw cho rằng các nhà kinh tế học của Phố Wall hẳn sẽ rất đồng tình với cách lập luận này.

Tuy nhiên, các học giả đồng trang lứa với họ thì có phần đa nghi hơn: họ cho rằng Kho bạc liên bang sẽ hào phóng vung tay cứu giúp cả thị trường, vô tình cứu cả những nhà quản lý yếu kém, không xứng đáng được nhận sự cứu trợ đó; vả lại, khoản tiền khổng lồ trên cũng chẳng đủ để tái cấp vốn cho các ngân hàng với con số lỗ khổng lồ hiện tại mà họ đang nắm giữ.

Giải pháp của các nhà kinh tế học hàn lâm là ba hành động sau:

1. Để cho thị trường tự điều chỉnh cho phù hợp với hoàn cảnh mới (Các quỹ đầu cơ và các quỹ đầu tư cá nhân tự tìm kiếm các cơ hội đầu tư vốn mới mà họ thấy là hấp dẫn);

2. Chính phủ nên có cổ phần trong các ngân hàng làm ăn thua lỗ và các tổ chức tài chính khác để có thể trực tiếp bơm vốn cho các tổ chức này và thu lợi khi họ phục hồi hoạt động kinh doanh (cũng giống như việc ngài Warren Buffet đầu tư 5 tỷ USD vào Goldman Sachs, với quyền lợi là được đầu tư thêm 5 tỷ USD nữa với các điều khoản có lợi) hoặc

3. Buộc các nhà băng phải tăng vốn, bằng bất cứ giá nào (còn làm thế nào, Mankiw gợi ý có thể sử dụng hai cách: hoặc đề nghị theo kiểu thân thiện, hoặc cho luôn một nhân vật Mafia qua nói chuyện phải quấy với ban lãnh đạo các nhà băng!)

Nói về ứng cử viên tổng thống tiềm năng Barack Obama, Mankiw cho rằng có vẻ như Obama cho rằng chính thị trường đang đi trật đường ray, và rằng mặt trái của việc tự do hóa các nguồn vốn đang giáng một đòn mạnh lên công chúng.

Nhắc lại quãng thời gian giữ cương vị trưởng Ban tư vấn kinh tế của tổng thống từ năm 2003 đến năm 2005, Mankiw bày tỏ rằng ông đã cố gắng ngăn chính phủ thực hiện kế hoạch viện trợ cho Fannie Mae và Freddie Mac.

Những người kế nhiệm của ông đến từ nội các của Clinton cũng đã cố làm điều tương tự, nhưng đều thất bại. Vì vậy, theo Mankiw, thực ra đây là một ?oquả bom hẹn giờ? đã được biết trước, chứ không phải vấn đề của thị trường. Chỉ đơn giản là chính phủ không chú trọng ban hành các quy chuẩn cần thiết đối với các khoản cho vay đã gây nên cơ sự như ngày nay.

Phố Wall đã quá "tham lam" và đầy rẫy những kẻ tham nhũng?

Bình luận về ý kiến của John McCain cho rằng Phố Wall quá ?otham lam? và đầy rẫy những kẻ ?otham nhũng?,

Rất nhiều người đã đưa ra các quyết định sai lầm, mà nguyên nhân là do bị tư vấn lệch lạc, nhưng hành động đó lại không bị liệt vào tội hình sự. Ông cũng dự đoán là lòng tham sẽ vấn còn là một nhân tố chi phối các thị trường và các đời lãnh đạo tương lai đều sẽ phải tìm cách để đối phó vói nó.

Giáo sư chuyên ngành chính sách công Kenneth Rogoff, nguyên là kinh tế gia hàng đầu và giám đốc nghiên cứu của Quỹ tiền tệ quốc tế, lại cố gắng đặt những thành quả phát triển ?othần kỳ? trong một bối cảnh rộng hơn.

Theo ông, khu vực tài chính của nền kinh tế đã ?ophình ra?, thu hút 7 - 8% tổng số việc làm (bao gồm cả các lao động trong ngành bảo hiểm) nhưng chi trả tới 10% tổng lương và thu về 30% tổng lợi nhuận của toàn nền kinh tế.

Mức lợi suất cao ngất ngưởng này là một thỏi nam châm hút các dòng đầu tư mới ồ ạt đổ vào, khiến cho cả khu vực tài chính biến thành một cái bong bóng lớn: ?oBong bóng tài chính quá lớn và không bền vững, nó tất yếu phải xì hơi.?

Thậm chí khi khủng hoảng xảy ra, bong bóng tài chính co lại còn nhỏ hơn kích thước ban đầu của nó. Rogoff nhấn mạnh vấn đề ở đây không chỉ nằm ở những khoản nợ xấu mà các tổ chức đang nắm giữ mà chính là những ?ongân hàng xấu?: Tất cả các tổ chức tài chính đều cần được tái cơ cấu.

Cũng giống như trong quá khứ, các nhà sản xuất ô tô hoặc các tập đoàn thép đã cố gắng chứng tỏ rằng mình là nền tảng của nền kinh tế nên cần phải được chính phủ hỗ trợ, Rogoff so sánh các tổ chức tài chính cũng đang làm điều tương tự, và cho rằng ?ođất nước này đang bị khu vực tài chính tống tiền? khi đòi 700 tỷ để cứu thị trường tài chính.

Nhưng 700 tỷ này rồi sẽ làm được gì? Nó sẽ giúp duy trì mức lương cao ngất cho bạn lãnh đạo các công ty, đẩy giá các loại chứng khoán và trái phiếu mà những công ty này đang nắm giữ trong danh mục đầu tư của họ, vân vân và vân vân. Ngày nay, không giống như trong thời kỳ Đại khủng hoảng, mất bớt những tổ chức tài chính kiểu đó cũng không làm hại đến năng suất chung của nền kinh tế.

Tóm lại, hiện nay chính phủ khó có thể mua lại các tài sản xấu mà không để những ?ođồng rơi đồng vãi? chảy vào khu vực tài chính cho được. Do vậy, Rogoff càng đồng tình sâu sắc với quan điểm của bà Warren về sự cần thiết phải tập trung đáp ứng các nhu cầu của các chủ sở hữu nhà.

Nước Mỹ là con nợ khổng lồ của thế giới?

Trên bình diện quốc tế, ông nhận xét nước Mỹ đã ?oở vị thế thâm hụt cán cân thanh toán nặng nề? trong suốt 15 năm vừa qua, thậm chí hơn. Sự sẵn có của các quỹ nước ngoài cho phép nước Mỹ giữ lãi suất ở một mức tương đối thấp để duy trì tính thanh khoản nhưng cũng khiến cho toàn hệ thống trở nên mong manh dễ đổ vỡ hơn một khi thâm hụt ngân sách liên bang phình ra quá lớn.

Trong điều kiện hiện tại, câu hỏi đặt ra là liệu Bắc Kinh có sẵn sàng cho nước Mỹ vay 700 tỷ USD để khôi phục lại các tổ chức tài chính không. Bởi vì người dân Mỹ đã bị thiệt hại quá nhiều từ cơn khủng hoảng, không thể là nguồn cung cấp số tiền nói trên được. Nói cách khác, vấn đề của nước Mỹ là ?ochúng ta đã vay nợ quá nhiều, giờ ta đã rơi vào khủng hoảng rồi, cần phải vay nợ tiếp để giải quyết tình hình.?

Sau sự đổ vỡ của dot.com trong năm 2000-2001, khu vực công nghệ cao đã khôi phục lại đà tăng trước. Điều tương tự cũng có thể được áp dụng cho khu vực tài chính. Quan trọng là cần phải thận trọng, không nên có những hành động thái quá. Thương cho roi cho vọt, khu vực tài chính cần phải được uốn nắn một cách nghiêm khắc, có vậy, nó mới có thể khôi phục như ban đầu và tiếp tục vai trò quan trọng của mình đối với nền kinh tế cũng như sự phát triển trong tương lai của đất nước.

* Kim Ngọc (Theo Harvard Magazine)

Viết từ tâm ?obão tài chính? Washington DC
04/10/2008 07:56 (GMT + 7)
Dân ta muốn có xe hơi phải chắt bóp, khi nào đủ thì mang bao tải tiền đi mua. Muốn xây nhà phải đợi đến lúc về hưu nếu thật sự may mắn. Bên Tây khác hẳn. Bạn đi ngoài đường thấy xe hơi chạy đầy đường. Vào nhà người Mỹ thấy to đẹp, sang trọng, đủ các tiện nghi đắt tiền. Giấc mơ Mỹ ư? Đúng thế, nhưng "American Dream" được xây nên bởi tiền vay? trả lãi.



Những con khủng long tài chính thời băng hà (Nguồn ảnh: BBC)

Mấy tuần nay, nước Mỹ liên tục bị nhiều cơn bão đổ từ phía Đại Tây dương. Trận cuồng phong Ike làm chết 143 người ở Haiti, Cuba và Hoa Kỳ. Thuỷ thần Hà Bá trước khi quay về biển đã cuỗm theo 27 tỷ đô la của dân chúng Mỹ.

Cơn bão Ike vừa lặng gió, người Hoa Kỳ thức dậy mới biết, đêm trước, cơn bão cổ phiếu Phố Wall đã cuốn đi vài trăm tỷ đô la, gấp nhiều lần bão Ike. Nếu so sánh dự trữ ngoại tệ của Việt Nam khoảng 20 tỷ đô la với một đêm thị trường chứng khoán New York mất giá sẽ thấy cơn thịnh nộ của thế giới tài chính tai hại như thế nào.

Những con khủng long tài chính thời băng hà

Từ 10/2007 đến nay, 4 nghìn tỷ đô la cổ phiếu của Hoa Kỳ đã biến mất. Nhiều con khủng long tài chính Mỹ đã hết gầm. Trong khoảng thời gian 9/10/2007 đến 12/9/2008, Citigroup từ vốn $236.7 tỷ chỉ còn $97.8 tỷ, Bank of America: $236.5 tỷ còn lại $150.2 tỷ, AIG: $179.8 tỷ còn $32.3 tỷ, Fannie Mae: $64.8 tỷ còn $700 triệu, Freddie Mac: $41.5 tỷ còn $300 triệu, Merrill Lynch: $63.9 tỷ còn $24.2 tỷ, Lehman Brothers: $34.4 tỷ còn $2.5 tỷ và Washington Mutual: $31.1 tỷ còn $2.9 tỷ đã đóng cửa mấy hôm nay.

Số tiền hàng nghìn tỷ bị mất đi đồng nghĩa với hàng trăm ngàn người mất việc trong các ngân hàng hay trung tâm tài chính cao cấp. Nhiều ngân hàng bị phát mại hoặc đang trong cơn hấp hối, đợi khủng long khác đến ăn thịt. Ảnh hưởng khủng hoảng tài chính đã lan ra khắp thế giới.

Ông Bush đã thừa nhận đây là thời điểm nguy kịch, đề nghị Quốc hội phê duyệt 700 tỷ đô la để cứu trợ thị trường tài chính. Tuy nhiên, Quốc hội không phê chuẩn và trong nháy mắt, chỉ số Dow Jones mất trắng 778 điểm, tương đương với 1.2 nghìn tỷ đô la giá trị cổ phiếu, cao hơn rất nhiều so với 700 tỷ kia.

Lãnh đạo hai đảng Cộng hoà và Dân chủ đã bỏ công vận động hành lang đảng viên hãy ủng hộ đề nghị của Nhà Trắng. Tuy nhiên, nhiều dân biểu đã phản thùng vào phút chót vì lý do cuộc bầu cử Tổng thống tháng 11 đến gần. Họ lo ghế ngồi của mình hơn là ghế của đám tài chính Phố Wall.

Nếu như số tỷ đô la kia dành cho dân mua nhà trả góp nhưng không đủ khả năng chi trả thì có thể tình thế đã khác. Nhưng cử tri Mỹ hiểu mục đích 700 tỷ để cứu Phố Wall mà dân Mỹ thì chán ngấy tính hãnh tiến nhưng kém cỏi lại tham lam vô đáy của đám complê sang trọng để đất nước rơi vào cuộc khủng hoảng tài chính.

Cử tri đã "ra lệnh" cho dân biểu của mình không được đồng ý. Tiền thuế của dân không thể dùng để trả học phí cho sự ngu dốt hay tham lam của đám người "đầu tư phong trào". Những ngân hàng cho vay vô trách nhiệm "đóng góp" không nhỏ vào việc đổ vỡ thị trường vốn vay và bong bóng bất động sản nên họ mong đám này chết quách đi.

Sức ép của cuộc bầu cử vào quyết định của các dân biểu rất lớn vì quyền sinh sát của cử tri. Nếu không đại diện cho số đông, dân biểu cũng có thể phải ra đường vì họ cũng mua nhà trả góp (!).

Việc làm, nhà cửa, xe hơi và giấc mơ Mỹ


Đa số ô tô lưu hành tại Mỹ được mua trả góp (Ảnh: Hiệu Minh)

Dân ta muốn có xe hơi phải chắt bóp, khi nào đủ thì mang bao tải tiền đi mua. Xây nhà phải đợi đến lúc về hưu nếu thật sự may mắn. Bên Tây khác hẳn. Bạn đi ngoài đường thấy xe hơi chạy đầy đường. Vào nhà Mỹ thấy to đẹp, sang trọng, đủ các tiện nghi đắt tiền. Giấc mơ Mỹ ư? Đúng thế, nhưng American Dream được xây nên bởi tiền vay? trả lãi.

Không hiểu ai nghĩ ra mẹo "ăn trước trả sau" làm động lực cho kinh tế tư bản. Đi làm được vài tháng, hãng ôtô gửi quảng cáo đến tận nơi, mời chào xe xịn. Ngân hàng sẵn sàng cho vay vì biết bạn có?lương trong tài khoản. Thôi thì đủ loại mua trả góp: ôtô, nhà cửa, tivi, tủ lạnh, điều hoà, chó mèo, kể cả cây cảnh trong nhà.

Bên Mỹ, lương khoảng 100.000$/năm có thể vay mua nhà tầm tầm giá 450.000$ đến 500.000$, trả trước 10-20%, tương đương với 50.000$ đến 100.000$. Khoản còn lại trả trong vòng 30 năm, cả vốn lãi khoảng gần 1 triệu đô la để sở hữu ngôi nhà lúc cuối đời.

Tiền nhà hàng tháng được trừ vào lương thông qua tài khoản ngân hàng, khoảng 1/3 lương tháng. Lương cao ở nhà đẹp, lương thấp ở nhà nhỏ hơn. Ở đây cấm kỵ hỏi lương nhưng nhìn ngôi nhà, kiểm tra giá bất động sản trên internet, có thể đoán ra thu nhập.

Có công ăn việc làm tương đương với cuộc sống đầy đủ. Muốn thế bạn phải là người giỏi, hết lòng cho công việc để giữ những ?otiện nghi vay mượn?. Đó chính là động lực thúc đẩy xã hội tiến lên.

Credit score ?" thước đo ?ođạo đức? của người Mỹ


Những căn nhà trả góp 30 năm (Ảnh: Hiệu Minh)

Tôi đến công ty môi giới xin mua nhà vì nghe nói ở Mỹ rất dễ, không xu dính túi cũng được. Kiểm tra một chút trên mạng, họ báo credit score (điểm tín nhiệm) của tôi rất xấu, không đủ tiêu chuẩn. Hỏi ra mới biết, tôi dùng loại thẻ tín dụng không vay tiền Mỹ bao giờ. Nhà đang thuê trả tiền mặt, chủ nhà bao hết các loại dịch vụ. Tóm lại, trong mắt ngân hàng Mỹ, tôi là loại công dân không? ra gì.

Người Việt ta phải có quyển sổ tiết kiệm mới cảm thấy yên tâm. Nhưng người Mỹ đàng hoàng lại phải biết vay tiền để tiêu pha và chỉ cần nhớ trả lãi đúng hạn. Vay để kinh doanh càng tuyệt, càng nhiều càng tốt. Bạn giầu có, ngân hàng lãi, nhà nước thu thuế, lợi đủ đường. Nếu không vay mượn, bạn chỉ là dân? ngáng chân phát triển.

Thông thường, mất vài năm để xây dựng "tín nhiệm" với Ngân hàng. Thuê nhà, dùng điện thoại, tivi cáp, điện, nước hay mua xe hơi trả góp, thẻ tín dụng ?oxoẹt xoẹt?, chẳng nhớ tiêu bao nhiêu. Sau vài năm, nhìn vào chi phí và sự trả tiền đúng hẹn cũng sàng lọc ra những công dân ?ongoan?.

Các công ty dịch vụ báo cáo về thanh toán của khách hàng cho trung tâm quản lý credit score. Nếu sai hẹn, bị phạt tiền lãi, cắt dịch vụ và quan trọng hơn là lý lịch "chây ì" trong trả nợ sẽ bị ghi lại. Credit score được ghi vào thẻ an sinh xã hội của từng người.

Ngân hàng cho vay tiền dựa trên credit score. Điểm thấp (trả nợ kém) thì lãi xuất cao, người có thói quen trả đúng hạn (credit score cao) lại hưởng lãi xuất ưu đãi. Người ?ongoan? mua nhà khá dễ vì ngân hàng rất thích các ông khách này. Mục đích của họ là nuôi con ?ovịt béo? này trong 30 năm, không mất việc sẽ đóng góp cho ngân hàng một khoản tiền lãi khổng lồ, mỗi ngày vài chục đô.

Ngân hàng tham lãi mua cả ?ovịt gầy?

Quầy bán báo ở Mỹ với các tờ báo tràn ngập thông tin về thị trường tài chính

(Ảnh: Hiệu Minh)

Những năm 1990, bùng nổ về nhà cửa bên Mỹ. Cánh thầu xây dựng, kẻ môi giới BĐS hay ngân hàng đưa ra các chiêu dụ khách mua nhà. Chẳng hạn, ?otuần trăng mật? 5 năm đầu chỉ cần trả lãi 4%-5%, năm thứ sáu tuỳ theo giá thị trường, lãi có thể lên hoặc xuống. ?oKhông có credit score? Không thành vấn đề. Bạn cứ mua, chúng tôi sẽ lo hết?.

Nhiều ngân hàng đã nổi máu tham lam. Có người không đủ khả năng chi trả (credit score yếu), ?obóc ngắn cắn dài? vẫn được vay tiền mua xe hơi, nhà cửa, vượt khả năng tài chính. Người khác thấy dễ ăn cũng vay thật nhiều để kinh doanh nhà ở.

Giá bất động sản được đẩy lên. Cánh thầu xây dựng thấy trúng, tiếp tục xây đến khi bong bóng BĐS nổ bụp. Trăng mật 5 năm với 5% lãi đi qua, thị trường vốn vay khi đó đã thay đổi có thể đấy lãi xuất lên 7% hay 10%, rất nhiều khách hàng không đủ khả năng thanh toán, đành phải bán tống bán tháo hoặc bị tịch thu.

Trong khi đó, các ngân hàng nhỏ thi nhau cho khách hàng vay bừa bãi, sau đó bán luôn những ?ocon vịt? này cho các ngân hàng Phố Wall và hãng bảo hiểm. Đánh nhanh thắng nhanh, họ kiếm đủ, để lại hậu quả cho kẻ đi ?ochợ chiều? và những con ?ovịt? đủ loại.

Người hết khả năng thanh toán phải ra đường, ngân hàng phát mãi trên một ngôi nhà đã xuống cấp với giá thảm hại. Khách ?ochết? tiền nhà kéo theo cánh cho vay ra nghĩa địa.

Người Mỹ bình dân căm ghét cách cho vay tiền và kinh doanh bất động sản vô trách nhiệm trên. Chính họ bị vạ lây vì giá cả tăng, cuộc sống bị đảo lộn, nguy cơ mất việc làm, đôi khi thành vô gia cư vì sự dốt nát hay tham lam của kẻ khác.

Giấc mơ Mỹ trong tâm bão

Trong tâm bão, người dân Mỹ càng quan tâm nhiều đến tin tức tài chính
(Ảnh: Hiệu Minh)

Lái xe hơi trên đường, thấy những quán xăng, liếc mắt nhìn giá để so sánh đắt rẻ, đó là tín hiệu không vui của nền kinh tế. Các cửa hàng mua sắm giảm giá hàng loạt nhưng khách hàng thưa thớt. Người ta đã mất việc làm, không có nhu cầu mua sắm. Vào khu dân cư, quảng cáo bán nhà nhan nhản đồng nghĩa mai đây có vài người xách va li ra đường.

Những ngày qua, đi trong tầu điện ngầm, đôi lúc thấy nét mặt đăm chiêu của người đọc báo. Thông tin về Dow Jones, Freddie, Fannie hay Bank of America được lật đi lật lại. Chiến tranh Iraq hay đụng độ Gruzia với Nga không còn ai liếc mắt.

Tuy nhiên, chẳng ai thất thần vì thị trường tài chính chao đảo. Họ tin Phố Wall sẽ không bao giờ phải đóng cửa như bên Nga. Ở nước giàu thì người nghèo bị ảnh hưởng đôi chút, nhưng nước nghèo để thất thoát lớn thì tai hoạ khôn lường.

Trận cuồng phong Ike đã đi qua, nhưng cơn bão tài chính đang làm rung chuyển nước Mỹ. Tổng thống Bush bắt đầu nhiệm kỳ bằng đối mặt với khủng bố 11-9. Ông sắp kết thúc nhiệm kỳ thì trận ?okhủng bố? tài chính đang treo lơ lửng trên đầu. Sự tín nhiệm của ông Bush xuống 26%, thấp nhất trong 8 năm qua.

Thời trẻ xem phim Hollywood, tôi mơ làm cao bồi cưỡi ngựa, chăn bò vùng miền Tây hoang dã. Năm ngoái, tôi trót tham mua nhà trả góp 30 năm ở Virginia nên đang khấn vái cho nước Mỹ vượt qua cơn sóng gió tài chính.

Nếu không, một ngày nào đó, bạn sẽ gặp tôi đội "nồi cơm điện" (mũ bảo hiểm theo cách nói vui) đi babetta trên đường Hà Nội mở rộng phía Hà Tây. Lúc ấy, nước Mỹ với tôi chỉ là giấc mơ theo đúng nghĩa đen của anh chàng chăn bò xứ Ba Vì.