Nhật ký suy nghĩ trên hành trình đầu tư

CẤU TRÚC THƯỞNG VÀ BẰNG CHỨNG XÃ HỘI TRONG ĐÁNH GIÁ DOANH NGHIỆP, CASE NHT

Đây là cơ chế thưởng điển hình ở hầu hết các công ty ở VN dù là công ty trên sàn (Xem ẢNH 1 – mã NHT)

vấn đề cốt lõi là, thưởng vượt kế hoạch lợi nhuận...thế phạt đâu ?

thực sự là không có đâu, ko ai đi phạt khi lợi nhuận suy giảm cả, cổ đông dễ quy kết tăng trưởng là do công của Ban lãnh đạo, nhưng nếu suy giảm thì ban lãnh đạo dễ thoái thác bằng cách đổ cho chu kỳ nền kinh tế.
Có nghĩa là...nếu tôi có thể ép lợi nhuận năm nay đột lên 200% và giảm lợi nhuận năm sau đi tương ứng, thì tổng số tiền thưởng BLD theo cơ chế tính trên (khoảng 5 người) nhận về là 4.6 tỷ, mỗi người ẵm gần 1 tỷ phải chứ ?
Tức là dù tổng lợi nhuận 2 năm không đổi, việc ép doanh thu ngắn hạn có thể mang lại phần thưởng hấp dẫn cho BLD, đây là hệ quả trực tiếp từ cơ chế thưởng lệch lạc.

Và cuối cùng, công ty THẬT SỰ sự vượt kế hoạch lợi nhuận trong 2025 thật (Xem ẢNH 2)


nhưng lý do vượt là do bán 1 nhà máy ở KCN Tân Phú Trung, Củ Chi, HCM mới chỉ khánh thành từ 2020 (Xem ẢNH 3).

Bán nhà máy thu 125 tỷ, giá trị còn lại sau khấu hao nhà máy là 85 tỷ, lời 40 tỷ trên giấy. Nhưng thực chất đây là thương vụ phá hủy giá trị cổ đông:
· Nhà máy được đầu tư 2019 với tổng vốn đầu tư cũng ngang giá bán hiện tại (125 tỷ). Sau khi đi vào hoạt động 2020, đến 2023 vì tình hình không như kỳ vọng, NHT đã phải chuyển toàn bộ hoạt động sản xuất của nhà máy này về lại nhà máy cũ ở Nhơn Trạch. Điều này có nghĩa là chắc chắn trong 3 năm nhà máy chưa đem lại lợi nhuận nếu không nói thường gây lỗ.
· Số tiền thu về từ thanh lý nhà máy ngang với mức đầu tư 125 tỷ, nghĩa là NPV dự án thực chất là – 46 tỷ.
· Nếu loại bỏ phần lãi trên giấy 40 tỷ ra, gần như chắc chắn NHT sẽ bị lỗ năm 2025, khi lãi gộp hoạt động chỉ 16 tỷ và định phí hoạt động lớn hơn nhiều.
Có nghĩa là dù đã đầu tư vào 1 tài sản bào mòn giá trị cổ đông, nhưng vì doanh thu và lợi nhuận ròng đều vượt kế hoạch khoảng 20%, ban lãnh đạo NHT dĩ nhiên vẫn được thưởng theo đúng quy chế thưởng.

tất nhiên tôi không nói rằng họ cố ý làm vậy...

nhưng tôi chứng minh rằng:

- Lãi vượt kế hoạch ko phải chỉ là đóng góp từ sự giỏi của ban lãnh đạo, và chỉ có thể thưởng vượt mức nếu chứng minh đc điều này (thực tế là ko có cách chứng minh, quá nhiều vấn đề từ chu kỳ kinh tế, vận may, bán tài sản thanh lý...), đó là lý do Berkshire Hathaway hoạt động trên cơ chế yêu cầu các CEO phải sở hữu lượng cổ phần nhất định và tự ăn đồ mình nấu, thay vì thưởng nóng.
- Cơ chế thưởng lệch lạc là nguyên nhân phần lớn những đổ vỡ tiềm tàng trên TTCK

nó liên quan đến thiên kiến kết quả

Thiên kiến kết quả: cổ đông dễ dàng coi việc tăng trưởng 20% là hoàn toàn do công của BLD, trong thực tế nó chịu ảnh hưởng khá nhiều từ chu kỳ vĩ mô ngắn hạn, vận may, bán tài sản thanh lý...ko khác gì nhà đầu tư có lãi cổ phiếu và coi đó hoàn toàn là do mình giỏi, trong khi vận may và các yếu tố ngẫu nhiên chiếm khá nhiều trong các thành tích đầu tư ngắn hạn.
May mắn là kẻ tội nghiệp, nó luôn có mặt trong mọi thành tựu của nhà đầu tư nhưng người ta chối bỏ nó, còn khi thất bại nó là kẻ đầu tiên bị lôi ra đổ lỗi (do xui xẻo, không phải do kém). Cơ chế thưởng BLD phổ biến hoàn toàn giống vậy, thắng do công BLD, thua do vĩ mô, lãi suất, nguyên liệu tăng giá.

Nó còn liên quan đến bằng chứng xã hội

có rất nhiều thứ người ta làm chỉ vì đa số làm theo cách đó nên mặc định không còn cách nào hơn, và cứ thế làm theo mà không ai phản biện, từ đó sinh ra sự hời hợt.
Cái này giống như trong đầu tư, nhà đầu tư cá nhân bị ảnh hưởng bởi niềm tin số đông khá nhiều, về 1 công ty được coi là tốt (có thể nhắc ngay đến hầu hết VN30 hiện nay: VIC, MWG, PNJ, FPT, DGC, VHM, VNM…), và họ hình thành 1 niềm tin “đó là công ty tốt” như 1 chân lý, trong khi không có thứ gì hoàn hảo, mọi thứ đều có khiếm khuyết, đôi khi khiếm khuyết đó chỉ chưa gặp đúng môi trường để nảy mầm thành cơn bão. Mà dù cho không có khiếm khuyết, thì mọi thứ cũng thay đổi theo thời gian, chẳng có thứ gì không thay đổi khi thời gian trôi qua.
Những thứ này tồn tại trong nhiều sự vụ đổ vỡ lớn trong vài năm vừa qua, trong DGC, trong LTG, trong PNJ, trong PSH.
- Với LTG và vị thế 20% thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam, nhà đầu tư mặc định điều đó và lờ đi thực tế là 1 vị CEO với đường lối phá hủy giá trị, đưa cả công ty dấn sâu sang ngành lúa gạo biên lãi thấp với câu chuyện ảo tưởng biên lãi gạo 30% - đã lên nhậm chức. Họ lờ đi ngay cả khi doanh nghiệp đã chuyển sang pha đốt dòng tiền vào ngành không mấy hứa hẹn này.
- Với DGC và vị thế 30% xuất khẩu phốt pho vàng thế giới, nhà đầu tư yên tâm với niềm tin phổ biến, và lờ đi chuyện Trung Quốc đã siết chặt sản xuất phốt pho vàng từ 2019, và hầu hết các nước khác gồm Mỹ đều vậy (trừ Kazackstan và VN) vì mục đích chiến lược và môi trường.
- Với PNJ, nhà đầu tư lờ đi chuyện toàn bộ hoạt động quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ doanh nghiệp gần như chỉ dồn vào khâu thiết kế, gia công và bán lẻ, trong khi tài sản sinh tồn của doanh nghiệp là niềm tin, được quyết định bởi 1 bộ phận nhỏ bé ít khi được bàn đến, nhưng đang nắm 70% thị phần giám định kim cương VN, và lờ đi việc vì sao PNJ nhập kim cương từ Hongkong, Thái Lan và bán nhiều nghìn tỷ, trong khi kim ngạch nhập khẩu của VN từ 2 nước này chỉ vài trăm tỷ.
- Hiện nay có 1 doanh nghiệp khác cũng đang dịch chuyển từ chuyên môn con giống sang lúa gạo và ngày càng dấn sâu vào (xin phép không nhắc tên), liệu có tồn tại 1 sự bào mòn economics mà ít ai để ý không ?
Khoảng cách từ niềm tin phổ biến đến thực tế là quá xa. Sự lờ đi và lười tìm hiểu của nhà đầu tư sinh ra từ thiên kiến kết quả và thiên kiến bằng chứng xã hội đóng vai trò chủ đạo trong khoảng cách đó.