TỨ ĐẠI ĐỒNG VĂN VÀ CÂU HỎI CÒN BỎ NGỎ CỦA VIỆT NAM

Trong dòng chảy của lịch sử Đông Á, có bốn quốc gia thường được nhắc đến với tên gọi "Tứ Đại Đồng Văn": Trung Hoa, Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam. Họ không cùng một dân tộc, không cùng một thể chế, cũng chẳng nói chung một ngôn ngữ, nhưng lại từng chia sẻ một nền tảng văn minh kéo dài hàng nghìn năm.

Đó là chữ Hán, là Nho học, là tư tưởng "tu thân - tề gia - trị quốc - bình thiên hạ", là văn hóa coi trọng gia đình, lễ nghĩa, giáo dục và đạo hiếu. Từ kiến trúc đình chùa, cách dùng đũa trong bữa cơm, cho đến những ngày Tết cổ truyền... đâu đó vẫn có thể nhìn thấy dấu ấn của cùng một cội nguồn văn hóa.

Nhưng điều thú vị là, sau hàng trăm năm hiện đại hóa, bốn quốc gia ấy lại đi theo bốn con đường rất khác nhau. Trung Quốc trở thành công xưởng của thế giới rồi từng bước vươn lên thành cường quốc công nghệ. Nhật Bản gây dựng vị thế bằng kỷ luật, chất lượng và tinh thần cải tiến không ngừng. Hàn Quốc tạo nên "Kỳ tích sông Hàn", đưa những thương hiệu nội địa trở thành biểu tượng toàn cầu.
Còn Việt Nam?
Nếu hỏi điều gì khiến bạn bè quốc tế luôn nhắc đến Việt Nam, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến lịch sử giữ nước. Suốt hàng nghìn năm, dân tộc Việt Nam gần như không có nhiều thời kỳ được sống trong hòa bình tuyệt đối. Từ các cuộc kháng chiến chống phương Bắc, đến thực dân, phát xít và chiến tranh hiện đại, đất nước nhỏ bé này liên tục phải đối mặt với những đối thủ mạnh hơn mình rất nhiều.
Có lẽ vì thế mà người Việt hình thành một phẩm chất đặc biệt. Trong thời bình, chúng ta có thể tranh luận, bất đồng, thậm chí đố kỵ nhau vì những điều rất nhỏ. Nhưng khi đất nước đứng trước hiểm họa, khi bão lũ tràn về hay dịch bệnh bùng phát, người Việt lại có khả năng đoàn kết với tốc độ đáng kinh ngạc.
Những đoàn xe cứu trợ xuyên đêm, những người tình nguyện không quản hiểm nguy, những cuộc quyên góp chỉ trong vài ngày đã lên tới hàng nghìn tỷ đồng... là những hình ảnh nhiều lần được chứng minh trong thực tế.
Đó là một sức mạnh xã hội rất hiếm. Thế nhưng, nghịch lý cũng nằm ở đó.
Chúng ta rất giỏi đoàn kết khi đứng trước kẻ thù chung, nhưng lại chưa thật sự giỏi hợp tác để cùng tạo ra sự giàu có trong thời bình. Người Việt thông minh, chăm chỉ và thích nghi nhanh. Doanh nhân Việt có mặt ở khắp nơi trên thế giới. Kỹ sư Việt làm việc trong nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu. Học sinh Việt thường đạt thành tích cao trong các kỳ thi quốc tế.

Tiềm năng chưa bao giờ là vấn đề. Điều còn thiếu là khả năng biến tiềm năng ấy thành sức mạnh kinh tế bền vững. Nếu ba quốc gia còn lại của "Tứ Đại Đồng Văn" đã xây dựng được những doanh nghiệp có sức ảnh hưởng toàn cầu, làm chủ nhiều công nghệ lõi và sở hữu các thương hiệu được cả thế giới tin dùng, thì Việt Nam vẫn đang trên hành trình ấy. Khoảng cách không còn nằm ở trí tuệ. Khoảng cách nằm ở năng suất lao động, năng lực đổi mới sáng tạo, chất lượng quản trị, tính kỷ luật trong tổ chức và khả năng hợp tác lâu dài.
Có người nói, người Việt rất giỏi đánh thắng trong chiến tranh.
Điều đó đúng, nhưng chưa đủ. Một dân tộc không thể mãi được nhớ đến chỉ vì những chiến thắng trong quá khứ. Thế giới hôm nay còn ghi nhớ những quốc gia tạo ra con chip tiên tiến, những hãng xe điện, những nền tảng trí tuệ nhân tạo, những loại thuốc cứu người hay những thương hiệu có mặt ở mọi châu lục.
Lịch sử mang lại niềm tự hào.

Kinh tế mới quyết định vị thế.

Điều đáng mừng là Việt Nam đang sở hữu những điều kiện mà nhiều quốc gia từng mơ ước: dân số trẻ, vị trí địa chính trị quan trọng, tốc độ số hóa nhanh, khả năng hội nhập sâu rộng và một khát vọng phát triển ngày càng rõ nét.
Có lẽ, chặng đường tiếp theo của dân tộc không còn là chứng minh rằng người Việt có thể chiến đấu kiên cường. Điều cần chứng minh là người Việt có thể cùng nhau làm giàu bằng tri thức, bằng khoa học, bằng công nghệ và bằng những doanh nghiệp mang tầm vóc toàn cầu. Ngày ấy, khi nhắc đến Việt Nam, thế giới sẽ không chỉ nhớ đến một dân tộc bất khuất trong chiến tranh,mà còn nhớ đến một quốc gia hùng cường trong hòa bình. Và khi ấy, trong "Tứ Đại Đồng Văn", Việt Nam sẽ không chỉ tương đồng về lịch sử và văn hóa mà còn tương xứng về vị thế kinh tế.